ШЕФОТ НА КАНЦЕЛАРИЈАТА НА ПРЕТСЕДАТЕЛОТ НА УКРАИНА Андриј Јермак, близок соработник на Володимир Зеленски, акумулираше моќ ретко видена во современа Украина во последниве години.

Иако граѓаните никогаш не го избраа на функција и тој не ужива широка поддршка, неговите критичари тврдат дека тој ефикасно станал втор човек на државата – а сега, по најголемиот корупциски скандал за време на мандатот на Зеленски, тој е под зголемен притисок да се повлече, пишува „Киев Индепендент“.

Јермак влијае врз одлуките во парламентот, владата и клучните државни органи, го контролира пристапот до претседателот и е централна фигура во многу дипломатски процеси.

Украинските и западните претставници го опишуваат како личност која сака да има увид и влијание врз речиси секој важен процес во земјата, но во исто време ужива многу ниско ниво на јавна доверба и скептичен став од неговите партнери во Брисел и Вашингтон.

Најголемиот тест за неговата моќ дојде со неодамнешните антикорупциски истраги што влијаеја на најблискиот круг на Зеленски. Иако Јермак не е меѓу осомничените, повеќе извори тврдат дека неговото име се појавува во истрагата и дека е тешко да се замисли толку голема шема што функционира без негово знаење.

Корупциски скандал и луксузни вили

Националното биро за борба против корупцијата објави снимки на кои наводно се гледаат пријателите на претседателот и високите функционери како земаат мито и перат пари преку владини договори, во шема вредна повеќе од 100 милиони долари. Наводниот организатор е Тимур Миндич, долгогодишен партнер на Володимир Зеленски во продуцентската куќа „Квартал 95“, кој го нарекувал Јермак свој пријател. Миндич избегал од земјата пред неговото апсење.

Според извори од органите за спроведување на законот, дел од парите наводно биле искористени за изградба на четири луксузни вили во близина на Киев под надзор на поранешниот вицепремиер Олексиј Чернишов, при што една куќа, тврди изворот, била наменета за Јермак. Корупциски скандали ја следат неговата канцеларија со години: поранешниот заменик Андриј Смирнов е обвинет за нелегално богатење и поткуп, а други блиски соработници се под истрага под сомнение за корупција.

За критичарите на Јермак, оваа неподготвеност на Кабинетот на претседателот решително да се справи со осудените функционери, во најмала рака, покажува толеранција кон корупцијата, а потенцијално и негова лична вмешаност во мрежи на влијание и фаворизирање.

Зошто Јермак е незаменлив за Зеленски

Подемот на Јермак е поврзан со личната доверба на претседателот. Поранешен адвокат и продуцент без политичко искуство, тој влезе во политиката благодарение на неговото познанство со Зеленски од 2010 година. Во Киев, тој е опишан како совршен извршител: некој што презема задачи надвор од неговиот формален дофат и се грижи волјата на претседателот да се извршува без предизвик.

Аналитичарите и поранешните вработени во Кабинетот на претседателот велат дека Јермак изградил влијание со тоа што го држел Зеленски во „психолошки удобна“ средина – тој презема одговорност, ги ублажува критиките и ги отстранува луѓето што би можеле да му се спротивстават или да го засенат претседателот.

Во пракса, Зеленски поставува политички цели, а Јермак управува со оперативните аспекти – од кадровски одлуки до преговори со меѓународни партнери. Неколку извори го опишуваат како „главно копче на далечинскиот управувач“ на претседателот и тврдат дека Јермак е де факто втор центар на моќ во земјата.

Во исто време, неговата лична непопуларност го прави зависен од Зеленски: анкетите покажуваат дека само околу 17 проценти од граѓаните му веруваат, додека повеќе од две третини не му веруваат.

Монопол над институциите

Големото парламентарно мнозинство на партијата „Слуга на народот“ по изборите во 2019 година и воените овластувања воведени по руската тотална инвазија во 2022 година создадоа рамка во која Канцеларијата на претседателот има речиси целосна контрола врз политичкиот систем. Опозицијата тврди дека парламентот и владата честопати само ги потврдуваат одлуките што веќе се договорени во Канцеларијата на претседателот.

Персонал близок до Јермак ги водат клучните институции – од владата и министерствата до даночните, царинските и регулаторните органи. Новата премиерка Јулија Свириденко, која го замени Денис Шмихаљ, претходно беше негов заменик и се смета за негова најдоверлива личност. Според украинските истражувачи и претставници на опозицијата, тој има слично влијание врз Антимонополскиот комитет и Фондот за државен имот.

Оваа концентрација на моќ предизвика растечко незадоволство во владејачката партија, особено по најновиот скандал. Делови од фракцијата „Слуга на народот“ сега отворено велат дека оставката на Јермак би била сигнал за смирување на тензиите и почеток на политичка „рехабилитација“ на системот.

Контрола на репресивниот апарат

Критичарите, исто така, предупредуваат на влијанието на Кабинетот на претседателот врз агенциите за спроведување на законот и судството. Централна фигура во овој сегмент е заменик-претседателот на Јермак, Олег Татаров, кого антикорупциските активисти го поврзуваат со Државното истражно биро, Националната полиција и Безбедносната служба на Украина.

Иако претходно имаше случај против Татаров за наводно поткупување, постапката беше прекината, и покрај протестите и меѓународниот притисок, тој остана на врвот на системот. Извори велат дека и Зеленски и Јермак верувале дека Татаров е единствениот доволно „вешт“ за да ја контролира полицијата и судскиот апарат во нивни интереси.

Во исто време, Јермак се обиде да го зајакне надзорот врз институциите што беа создадени под притисок од Запад, како што се Националното биро за борба против корупцијата (NABU) и Специјализираното обвинителство за борба против корупцијата. Ова лето, претресите во NABU и законот со кој канцеларијата привремено се потчинува на политички назначен главен обвинител предизвикаа силни протести и жесток притисок од Брисел, по што некои од мерките беа повлечени.

Надворешна политика и конфликти со Западот

Јермак дополнително го прошири своето влијание во надворешната политика за време на војната. Тој ги водеше преговорите со Русија во раните фази од својот мандат, а по почетокот на тоталната инвазија, тој стана клучен канал за комуникација со Вашингтон и европските престолнини.

Но, овој пристап сè повеќе предизвикува отпор. Според дипломатски извори, Јермак не е особено популарен во Брисел и во САД, а некои американски функционери, според „Политико“, го сметале за слабо информиран за американската политика и премногу барачки.

Откако се смени американската администрација и Доналд Трамп се врати во Белата куќа, членовите на неговиот тим наводно избегнувале директен контакт со Јермак, кој во Вашингтон се смета за премногу поврзан со неговата претходна врска со Џо Бајден и неговите советници.

И покрај ова, Зеленски продолжува да го испраќа на клучни меѓународни состаноци, од Турција до Велика Британија и САД, што стана предмет на иронија во Киев – многумина се прашуваат зошто управувањето со толку чувствителни односи останува во рацете на лице кое ужива сè послаб кредибилитет меѓу клучните сојузници.

Елиминирање на потенцијални конкуренти

Позицијата на Јермак беше зајакната и со систематското отстранување на секој што можеше да развие независна политичка тежина. Меѓу нив беше и поранешниот врховен командант на армијата Валериј Залужни, кој беше разрешен во 2024 година и испратен како амбасадор во Обединетото Кралство откако стана многу популарен и се сметаше за можен ривал на Зеленски.

Слична судбина го снајде и поранешниот министер за инфраструктура Олександр Кубраков, кој се сметаше за потенцијален кандидат за премиер, но беше отстранет откако покажа прекумерна автономија и одржуваше директни контакти со западните амбасади.

Активистите против корупцијата и некои претставници предупредуваат дека во таков систем, кругот на советници околу претседателот се стеснил на само неколку луѓе, со Јермак во центарот. Последицата, велат тие, е дека „размислувањето во главата на претседателот е обликувано од едно лице“, што, во комбинација со воените овластувања и слабоста на институциите, создава многу ризичен модел на управување со земјата.

Дали Јермак навистина ќе замине засега е отворено прашање. Некои од соговорниците на „Киев Индепендент“ се убедени дека Зеленски нема лесно да се откаже од човекот кој со години му е клучен оперативец.

Но, откако корупциски скандал ги зафати луѓето на самиот врв, притисокот за промена на структурата на моќ во Киев никогаш не бил поголем – а Јермак за прв пат сериозно се споменува како некој чие заминување станува политички услов за опстанок на системот.