Пред 30 години, на 21 ноември 1995 година, во Дејтон беше постигнат договор со кој заврши војната во Босна и Херцеговина.
Спогодбата, официјално наречена Општ рамковен договор за мир во Босна и Херцеговина, откако беше парафирана во Дејтон на 21 ноември, конечно беше потпишана на 14 декември 1995 година во Елисејската палата во Париз. Договорот најчесто се нарекува Дејтонски договор, по градот Дејтон, округ Монтгомери, Охајо, каде што се одржаа три недели преговори во воздухопловната база Рајт-Патерсон, кои завршија на 21 ноември 1995 година, конечно завршувајќи ја три и полгодишната војна во Босна и Херцеговина што започна во април 1992 година.
На војната ѝ претходеше распаѓањето на заедничката држава Социјалистичка Федеративна Република Југославија, имено неуставното прегласување на Србите во телата на Босна и Херцеговина, а потоа и неодговорната одлука за меѓународно признавање на Босна и Херцеговина, без претходна согласност од сите три конститутивни народи.
На Дејтонските преговори им претходеше усогласувањето на принципите во Женева и Њујорк, во текот на септември 1995 година.
За време на „мачните“ преговори во Дејтон, кои траеја од првиот ден од ноември до 21-ви истиот месец, беше утврдено дека Босна и Херцеговина отсега ќе се состои од два ентитета, Федерацијата на Босна и Херцеговина, која беше определена да покрива 51 процент од површината, и Република Српска, која остана со 49 проценти од вкупната површина на БиХ.
Територијалната рамка на Република Српска всушност подоцна беше намалена со формирањето на округот Брчко. Постоењето на Федерацијата на Босна и Херцеговина беше поинаку договорено за време на преговорите, на 10 ноември.
Преговорите во базата Рајт Патерсон ги водеа Ворен Кристофер, тогашниот државен секретар на САД, и американскиот дипломат Ричард Холбрук, со помош на генералот на НАТО Весли Кларк.
Присутни беа и специјалниот претставник на ЕУ, Карл Билд, и претставникот на официјална Москва, Игор Иванов.
Во текот на три недели преговори и координација, претставниците на меѓународната заедница успеаја да ги усогласат ставовите на претседателот на Хрватска, Фрањо Туѓман, и претседателот на Србија, Слободан Милошевиќ, кој ја предводеше заедничката делегација на Сојузна Република Југославија и Република Српска, со Алија Изетбеговиќ, претседател на Претседателството на Босна и Херцеговина, кој одби да се согласи речиси до самото парафирање.
Покрај Слободан Милошевиќ, членови на заедничката делегација на Сојузна Република Југославија и Република Српска беа Момир Булатовиќ, тогашен претседател на Црна Гора, Милан Милутиновиќ, тогашен министер за надворешни работи на Сојузна Република Југославија, Момчило Краишник, претседател на Собранието на Република Српска, Никола Кољевиќ, негов заменик, и Алекса Буха, во својство на министер за надворешни работи на Република Српска.
Во Дејтон беа прецизирани демаркациите, а со тоа беше координиран и статусот на Брчко, со одредба дека соодветната комисија ќе го прецизира неговиот статус во текот на следната година.
Статусот на Брчко беше договорен по „напната“ ситуација, која речиси доведе до колапс на мировниот процес, бидејќи претставниците на Сараево, односно муслиманската страна, одбија да се согласат за коридорот речиси до самото парафирање.
Грбавица, Илиџа, Илијаш, Рајловац, Хаџиќи, Вогошќа беа исклучени од Република Српска, што ѝ овозможи на Федерацијата на Босна и Херцеговина да ја огради областа на Сараево.
За Горажде беше одреден подеднакво широк коридор, во корист на Федерацијата, со одвојување на овие територии од РС.
Областа на Шипово, Мркоњиќ Град и Источен Дрвар беше вратена во Република Српска.
Исто така, имаше бројни корекции на линиите за демаркација на голем број позиции, како на пример на запад, во близина на Кључ, во регионот Посавина, околу Горажде и во Херцеговина.
Покрај голем број воени прашања, технологијата за демилитаризација, како и странското, военото, полициското и цивилното присуство, како и бројните општи принципи на тема човекови права, Анексот 4 ги определи уставните принципи на функционирање на централните тела на БиХ.
Беа утврдени и принципите на односите со соседите и поддршката од меѓународните тела.
Со тоа, Анексот 1 го предвиде воениот домен на договорот, што подразбира договор меѓу владата во Сараево и НАТО.
Во елаборацијата понатаму се предвидуваше договор на соседите, имено Хрватска и Сојузна Република Југославија, со НАТО, во врска со спроведувањето на мировниот договор, односно регионалната стабилност.
Беа разработени и бројни прашања поврзани со животот на граѓаните, почнувајќи од изборниот процес, меѓуетничките односи, бегалците, раселените лица, протераните лица, па сè до прашањето за споменичкото наследство или активностите на јавните претпријатија на второспоменатото.
Беа поставени принципите на статусот и функционирањето на Мостар и Сараево.
Откако Дејтонските преговори беа завршени на 21 ноември, на 8 и 9 декември 1995 година, на седницата на Конференцијата за имплементација на мирот во Лондон, беше одлучено да се формира Совет за имплементација на мирот.
Неговиот Одбор на директори беше составен од претставници на САД, Велика Британија, Франција, Германија, Италија, Русија, Јапонија, претседателството на ЕУ и Европската комисија, како и Организацијата на Исламската конференција, претставена од Турција. Со Одборот на директори претседава високиот претставник за Босна и Херцеговина.
Две години подоцна, во декември 1997 година, на состанокот на Советот за имплементација на мирот во Бон, беа прецизирани деталите во врска со активностите на високиот претставник за Босна и Херцеговина.
Општиот мировен договор за Босна и Херцеговина, формално познат како Општ рамковен договор за мир во Босна и Херцеговина, беше потпишан на 14 декември 1995 година во Елисејската палата во Париз.
Потписници беа Алија Изетбеговиќ, Фрањо Туѓман и Слободан Милошевиќ, како претставници на Босна и Херцеговина, Хрватска и Сојузна Република Југославија, соодветно.
Потписници беа и претставници на таканаречената Контакт група, претседателот на Соединетите Американски Држави Бил Клинтон, претседателот на Франција Жак Ширак, премиерот на Обединетото Кралство Џон Мејџор, премиерот на Руската Федерација Виктор Черномирдин и канцеларот на Германија Хелмут Кол. Меѓу потписниците беше и Фелипе Гонзалез, во име на Европската Унија.
