Дали се чувствувате нервозно додека прелистувате објави на социјалните мрежи? Ако да, многу е веројатно дека сте жртва на “мамка за бес”, термин што Oxford University Press штотуку го прогласи за збор на годината за 2025. Тоа е термин што опишува манипулативни тактики дизајнирани да поттикнат онлајн ангажман, а неговата употреба, според издавачот на речникот, се утроила во последните 12 месеци.
Што точно е “мамка за бес”?
Дури и ако не сте слушнале за самиот термин, речиси сигурно сте биле изложени на него. Oxford University Press ја дефинира “мамка за бес” како “онлајн содржина намерно дизајнирана да предизвика гнев или огорченост преку фрустрирачка, провокативна или навредлива.” Таквата содржина се објавува со јасна цел – да се зголеми сообраќајот на веб-страници или профили на социјалните мрежи.
Слично е на својот онлајн роднина “кликбејт”, каде насловот се користи за да ги привлече читателите да отворат статија или видео. Сепак, “мамката за бес” има поспецифичен фокус: намерно да ги налути луѓето. Иако изгледа како нов феномен, терминот првпат се појави во 2002 година во онлајн група, но само неодамна стана сеопфатен сленг за привлекување внимание на интернет.
Повеќето луѓе знаат што значи оваа фраза
Изборот се базира на докази од Оксфордскиот корпус од околу 30 милијарди зборови собрани од вести низ англиското говорно подрачје. Три зборови од кратката листа беа ставени на јавно гласање, чиј резултат им помогна на експертите за јазици да донесат конечна одлука.
“Дури и ако луѓето никогаш не го слушнале терминот, веднаш знаат што значи,” рече Каспер Гратвол, претседател на Oxford Languages. “И сакаат да зборуваат за тоа.”
Гратвол додаде дека самиот факт што зборот “мамка за бес” постои и што доживеал драматично зголемување на употребата покажува дека сме сè повеќе свесни за манипулативните тактики на кои сме изложени онлајн. “Претходно, интернетот се фокусираше на привлекување на нашето внимание со поттикнување љубопитност во замена за кликови, но сега гледаме драматична промена кон влијание врз нашите емоции и начинот на кој реагираме,” објасни тој.
Минатата година беше избран збор со слична тема
Гратвол посочи дека победниците во 2024 и 2025 година имаат слична тема. Минатогодишниот збор на годината, “гниење на мозокот”, го опиша менталниот исцрпеност предизвикан од бесцелно скролање низ Instagram или TikTok.
“Заедно, тие формираат моќен циклус во кој гневот го поттикнува ангажманот, алгоритмите го засилуваат, а постојаното изложување нè остава ментално исцрпени,” рече тој. Меѓу претходните зборови од годината во Оксфордскиот речник сè уште се познати термини како “селфи”, “гоблински стил” и “риз”.
И што вели конкуренцијата?
Други големи речници исто така ги прогласија своите зборови на годината. Кембриџ речникот го избра терминот “парасоцијален”, дефинирајќи го како односот што човек го чувствува кон славна личност што не ја познава. Како пример, тие го наведоа големиот интерес на фановите за ангажманот на поп ѕвездата Тејлор Свифт и американскиот фудбалер Травис Келси.
Во меѓувреме, Collins Dictionary се одлучи за “vibe coding”, термин што ја опишува уметноста на создавање апликација или веб-страница преку опишување на посакуваната функција на вештачката интелигенција, наместо рачно пишување програмски код.
