САД го зголемија притисокот врз Иран оваа недела, поставувајќи рок од еден месец за постигнување договор и најавувајќи испраќање на втор носач на авиони во Персискиот Залив, анализира AFP.
Иран и САД одржаа индиректни разговори во Оман на 6 февруари и најавија нова рунда разговори следната недела во Женева. Оман повторно ќе дејствува како посредник.
Разговорите во Оман беа први откако САД и Израел го нападнаа Иран во јуни минатата година, а се одржаа откако Трамп во јануари одлучи дека нема да го нападне Техеран откако сериозно размислуваше за воена акција поради бруталното задушување на масовните протести во земјата.
Разговорите првично беа закажани да се одржат во Истанбул, но Иран побара тие да бидат преместени во Оман.
Протестите во Иран избувнаа поради тешка економска криза, но брзо ескалираа во бунт против клерикалниот режим. Тие ја зафатија целата земја и беа крваво потиснати по три недели. Илјадници луѓе беа убиени, а десетици илјади беа уапсени.
Трамп оваа недела изјави дека верува оти Иран сака договор и изрази надеж дека разговорите ќе бидат завршени „во рок од еден месец“. Во спротивно, се закани со „многу трауматски“ последици.
„Ќе разговарам со нив колку што сакаат“, додаде тој, истакнувајќи дека во отсуство на договор, ќе премине на „втора фаза“, што би било „многу тешко“ за Иранците.
Тој уште еднаш потсети на американското бомбардирање на иранските нуклеарни постројки за време на дванаесетдневната војна што ја започна Израел во јуни минатата година.
Во петокот, тој ја поддржа потенцијалната промена на режимот во Иран, велејќи дека „се чини дека тоа би било најдоброто нешто што може да се случи“.
Нетанјаху е скептичен
Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху изјави во четвртокот дека се надева оти американскиот претседател Доналд Трамп создава услови за договор со Иран што би избегнал воена акција.
„Му изразив (на Доналд Трамп) одреден скептицизам во врска со квалитетот на каков било договор со Иран“, рече Нетанјаху, еден ден по средбата во Белата куќа. „Реков дека ако навистина треба да се постигне договор, тој ќе мора да вклучува елементи што се многу важни (…) за Израел“, додаде тој.
„Не станува збор само за нуклеарното прашање, туку и за балистичките ракети и иранските прокси вооружени групи“, како што се либанскиот Хезболах, палестинскиот Хамас или јеменските Хути, истакна израелскиот премиер.
Техеран, сепак, сака да разговара само за својата нуклеарна програма, а за возврат бара укинување на санкциите. Тој ги смета преговорите за неговата моќна ракетна програма за црвена линија.
„Мислам дека условите што ги создава Трамп, во комбинација со фактот дека тие сигурно разбираат како направија грешка минатиот пат со тоа што не постигнаа договор, можат да создадат околности за постигнување добар договор“, рече Нетанјаху.
Простор за компромис
Турскиот министер за надворешни работи Хакан Фидан во интервју за „Фајненшл тајмс“ објавено во четврток изјави дека е можен компромис по клучното прашање за збогатувањето на ураниумот од страна на Иран. Западните земји го обвинуваат Иран дека сака да развие нуклеарно оружје, што Иран го негира.
„Позитивно е што Американците се чини дека се подготвени да го толерираат иранското збогатување (…) во рамките на јасно дефинирани граници“, тврди Фидан, кој разговараше со своите ирански и американски колеги. „Иранците сега сфаќаат дека мора да постигнат договор со Американците, а Американците разбираат дека Иранците имаат одредени ограничувања. Нема смисла да се обидуваме да ги наметнуваме“, додаде тој.
Тој исто така верува дека американските напади би можеле да ја уништат инфраструктурата, но не и да го соборат иранскиот режим. „Не мислам дека ќе има промена на режимот“, рече тој. „Секако, владините тела и некои други цели би биле сериозно погодени и оштетени, уништени. Но, режимот би останал функционален како политички ентитет.“
Пораките на Трамп за обемот на потенцијалниот договор се двосмислени. Вашингтон инсистираше Иран да прифати ограничувања на својата ракетна програма и да ја прекине поддршката за неговите посредници, како што се либанскиот Хезболах и јеменските Хути.
Но, по разговорите во Оман, кои ги опиша како „многу добри“, Трамп рече дека договор што ја опфаќа само нуклеарната програма на Иран би можел да биде „прифатлив“, според „Фајненшл тајмс“.
На разговорите во Оман, Иран го отфрли барањето на САД да не збогатува ураниум на негова територија, но покажа отвореност за дискусија за „нивото и чистотата“ на ураниумот или алтернативни аранжмани, вклучително и можен регионален конзорциум, изјави неименуван дипломатски извор за Ројтерс во тоа време.
УСС Џералд Р. Форд
Трамп во петокот потврди дека „многу наскоро“ ќе испрати втор носач на авиони, „УСС Џералд Р. Форд“, со придружни бродови на Блискиот Исток.
Носачот на авиони „УСС Џералд Р. Форд“, најголемиот во светот, е распореден во Карибите веќе неколку месеци како дел од операцијата на Трамп во Венецуела, која вклучуваше рации врз бродови за кои се сомневаше дека се занимаваат со трговија со дрога и кулминираше со апсењето на венецуелскиот претседател Николас Мадуро во Каракас.
Носачот на авиони ќе му се придружи на носачот на авиони „УСС Абрахам Линколн“ и неколку други американски воени бродови на Блискиот Исток.
Последниот пат кога САД имаа два носачи на авиони во регионот беше во јуни минатата година, кога нападнаа ирански нуклеарни постројки.
Подготовки за подолга операција
Американската војска се подготвува за можноста за продолжена, неколкунеделна операција против Иран доколку Белата куќа нареди напад, изјавија за Ројтерс двајца американски функционери под услов на анонимност.
Портпаролката на Белата куќа, Ана Кели, изјави: „Претседателот Трамп ги има сите опции на маса во врска со Иран.“ „Тој слуша низа перспективи за секое прашање, но ја носи конечната одлука врз основа на тоа што е најдобро за нашата земја и националната безбедност“, рече таа.
Пентагон не сакаше да коментира.
Минатогодишната операција на САД „Полноќен чекан“ беше еднократен напад врз иранските нуклеарни постројки со „скришни“ бомбардери долетани од САД. Иран одговори со многу ограничен напад врз американската база во Катар, со претходна најава.
Планирањето е посложено овој пат, велат официјалните лица.
Во подолга операција, американската војска би можела да ги таргетира иранските државни и безбедносни објекти, а не само нуклеарната инфраструктура, рече неименуваниот функционер, без да прецизира повеќе. САД очекуваат дека Иран ќе возврати и дека тоа ќе продолжи уште некое време.
Ризиците за американските сили во тој случај би биле многу поголеми бидејќи Иран има моќен ракетен арсенал.
Иранската одмазда, исто така, го зголемува ризикот од регионален конфликт.
Иран се закани дека доколку САД го нападнат, ќе возврати со напади врз американските бази во регионот.
САД имаат бази низ целиот Блиски Исток, вклучувајќи ги Јордан, Кувајт, Саудиска Арабија, Катар, Бахреин, Обединетите Арапски Емирати и Турција.
„Ултиматум“
Рос Харисон, истражувач во Институтот за Блискиот Исток, за „Франс прес“ изјави дека преговорите повеќе го потсетуваат на американски „ултиматум“ до Иран отколку на „вистински преговори“.
Со учеството во нив, Иран се обидува да „купи време за да може да ја обнови својата ракетна програма“, рече тој.
„Израел го турка Трамп кон поголема агресија, но Саудиска Арабија, Египет, Турција, Катар и Обединетите Арапски Емирати“ се обидуваат да го насочат „кон вистински дипломатски пат“, додаде тој.
