САД и Израел утрово започнаа координирани напади врз ирански воени и безбедносни цели. Пентагон ја нарече операцијата „Епски гнев“, додека израелската страна ја нарече нејзината акција „Лавов рик“. Американскиот претседател Доналд Трамп во видеото изјави дека целта на нападот е да се „скрати безбедносната закана за САД“ и „да им се даде можност на Иранците да ги соборат своите владетели“.

Потоа следеа ирански контранапади со ракети врз Израел, но и врз американските воени локации во Бахреин, Обединетите Арапски Емирати и Катар. Израел прогласи вонредна состојба, а регионот е на работ на поширок конфликт.

Во овој контекст, израелски функционер изјави за Ројтерс дека „ајатолахот е мртов и неговото тело е пронајдено“. Техеран сè уште официјално не ја потврдил оваа информација.

Човекот кој владееше 36 години

Али Хамнеи, 86, доминира во Иран од 1989 година, кога ја презеде улогата на врховен лидер доживотно по смртта на Рухолах Хомеини. Како највисок авторитет во политичкиот и религиозниот систем, тој ги контролираше вооружените сили, безбедносните служби, судството и клучните политички одлуки.

Неговото владеење беше обележано со строга контрола, потпирање на Револуционерната гарда (IRGC) и постојана конфронтација со САД и Израел. Тој одби да го признае Израел и ги поддржуваше сојузничките групи низ целиот Блиски Исток.

Војната што ги разоткри слабостите

За време на 12-дневната војна во јуни 2025 година, кога Израел ги изврши своите најдлабоки напади во Иран досега, Хамнеи беше принуден да се крие. Војната откри сериозни безбедносни пропусти и пенетрација на странски разузнавачки служби во иранските структури.

И покрај ова, тој во јавните говори нагласи дека Иран нема да попушти. По повод 47-годишнината од Исламската револуција, тој тврдеше дека револуцијата „го спаси Иран од странско влијание“ и дека силата на земјата лежи во единството.

Но, во последните месеци, аналитичарите проценуваат дека нејзината позиција е покревка од кога било, особено поради економските проблеми, санкциите и растечкото јавно незадоволство.

Кој презема?

Доколку неговата смрт биде потврдена, прашањето за наследување станува клучно. Според уставот, Собранието на експерти го назначува новиот врховен лидер. Политичките кругови со години шпекулираат за неговиот син, Моџтаба Хамнеи, кој ја води канцеларијата на својот татко од сенка и ужива силна поддршка од тврдокорните.

Револуционерната гарда, како најмоќна институција во земјата, би можела да игра клучна улога во транзицијата. Американската ЦИА претходно процени дека, во случај на смрт на Хамнеи, токму тврдокорните од ИРГК би можеле да ја консолидираат власта.

Иранскиот парламент во јануари изјави дека секој напад врз врховниот лидер би претставувал „објава на војна против целиот исламски свет“ и би можел да предизвика објавување на џихад.

Регион на работ

Трамп разговараше со лидерите на Саудиска Арабија, Катар и Обединетите Арапски Емирати, како и со генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, по нападите. Консултациите следеа по иранските напади врз американските бази во регионот.

Доколку Хамнеи навистина биде убиен, Иран влегува во период на длабока неизвесност. Можни се внатрешни фракциски борби, како и понатамошна ескалација на конфликтот со Израел и САД. За режим кој се потпира на една фигура 36 години, ова би можел да биде момент што ја менува играта.