Со извесна генерализација може да се каже дека Србија е меѓу земјите што се во процес на автократизација. Потпирајќи се на концептуализацијата на основните термини од хабитусот на автократија и демократија во студиите на Индексот на трансформација BTI 2026 (Bertelsmann Stiftung’s Transformation Index – BTI) на Фондацијата Бертелсман и Индексот на либерална демократија – LDI (Liberal Democracy Index – LDI) на Институтот V-Dem, склонен сум да мислам дека Србија се карактеризира со „изборна“ автократија во процесот на транзиција кон диктатура под превезот на демократијата, пишува Среќко Михаиловиќ во авторскиот текст Демостат .

Се прашуваме. Ако изборната автократија е резултат на изборни измами и долги манипулативни и патолошки формати на предизбори и самите избори, тогаш можеме ли да зборуваме за изборна автократија или само за автократија што е „легитимирана“ со изборни измами, насилство врз гласачите, уцена на гласачите и други патологии. Според тоа, станува збор за нелегално и нелегитимно воспоставување автократија (без разлика дали зборуваме за некои „помеки“ формати на автократија или за самата диктатура). Ако е така, а мислам дека е така, тогаш треба да се доведат во прашање оние студии што не ја гледаат Србија на патот на оддалечување од демократијата регулирана со законски прописи.

Шведскиот институт V-Dem (Вариети на демократија) во својот истражувачки проект „Вариети на демократија (и автократија)“ го сумира „најголемиот глобален збир на податоци за демократијата“. Два факта сведочат за овој импресивен долгорочен проект: V-Dem собира, мери и анализира над 600 различни атрибути на демократијата, а на оваа работа работат над 4.200 научници и експерти од многу земји.

Извештајот на Шведскиот институт за 2025 година е потпишан од Норд, Марина, Дејвид Алтман, Тијаго Фернандес, Ана Гуд Год и Стафан И. Линдберг. – Извештај за демократија 2026: Разоткривање на демократската ера? Универзитет во Гетеборг: Институт V-Dem.

Во мега истражувањето на гореспоменатиот шведски институт, државите беа класифицирани во пет категории во 2025 година: либерална демократија, изборна демократија, ниту демократија ниту автократија („сива зона“), изборна автократија и целосна автократија (затворена автократија) – тоа се држави во кои нема формални избори, нема слобода и нема основни права.

Истражувачите на V-Dem заклучуваат дека минатата година демократијата во светот се вратила на нивото од 1978 година, а дека за граѓаните на Западна Европа и Северна Америка, во 2025 година таа е на пониско ниво отколку во претходните педесет години, главно поради континуираната автократизација во САД (стр. 4).

„Изборната демократија е во сржта на секоја демократија. Изборната демократија постои кога изборите се слободни, фер и повторливи; избраните функционери имаат де факто политичка моќ; правото на глас е универзално; политичките партии и кандидатите можат слободно да се организираат и да се натпреваруваат; постои разумно еднакво поле за избори во однос на слободата на говорот, медиумите и граѓанското општество.“

Авторите на Извештајот на Институтот V-Dem тврдат дека на крајот од 2025 година во светот имало 92 автократии и 87 демократии. Иако оптимистите би рекле дека ова не е лош резултат за Земјаните, фактот дека дури 74 проценти од светското население живее во автократски држави, а само седум проценти живеат во либерални демократии, изгледа поразителен. Уште поразителен е наодот дека 41 процент од Земјаните живеат во земји каде што е во тек процесот на автократизација (автократизирачки земји). Меѓу оние земји каде што демократијата опаѓа, а автократијата расте, се наоѓаат и овие пет европски земји: Хрватска, Италија, Словачка, Словенија и Велика Британија (стр. 7).

Извештајот на Институтот V-Dem за минатата година беше објавен оваа 2026 година, а според тој извештај, Србија беше во долната половина од земјите на листата што ги рангира земјите според степенот на авторитаризам и демократија од 179 земји. Состојбата на демократијата во Србија е полоша од 111 земји, а Србија е подобра од 67 земји.

Ако го погледнеме првиот квартал од овој век, ќе видиме дека V-Dem ја класифицираше Србија како изборна демократија во првите шест години од овој век; потоа во следните шест години бевме класифицирани како либерални демократии; во 2013 година, Србија беше означена како на почетокот на векот, како изборна демократија; дека од 2014 година до крајот на првиот квартал од 21 век, Србија ќе биде класифицирана како изборна автократија. Сè на сè, во текот на овој четврт век, Србија беше либерална демократија шест години, а изборна демократија седум години; а на крајот од четвртиот век имаме 12 години изборна автократија. Според наодите на Шведскиот институт, Србија беше демократска земја (либерална или изборна демократија) за време на ДОС и скратено ДОС, а за време на прогресивното владеење на овој век, Србија е земја на изборна автократија, според текстот на Демостат .

 Институциите, како посредници меѓу нормите и животот, не си ја вршат својата работа. Ова не е само констатација од трудовите на научниците и експертите, туку и мнозинството луѓе, како и мнозинството испитаници во анкетите за јавното мислење, мислат така. Поголемиот дел од луѓето и оној дел од нив што се именува како јавно мислење, се незадоволни од „работата на институциите“, дека „работата“ се оценува како нелегитимна, а честопати и како нелегална. Ова го потврдуваат истражувачките наоди на Демостат во последните десет години.

На општо ниво, институционалниот систем ја обликува и ориентира политичката култура во значителна мера и го насочува однесувањето на „објектите“ на институционалното дејствување. Во исто време, „објектите“ на институционалното дејствување се прифаќаат од институциите на два начина, со поголема или помала свест за разликите во институционалните норми и институционалните практики. Перцепцијата за институционална практика што е неконзистентна со нормите им „овозможува“ на морално нестабилните поединци и цели општествени групи „да се движат низ јазот помеѓу институционалните норми и институционалната пракса“.

 Авторитарната влада (картел на семоќност) ја темели својата моќ во значителна мера на инкорпорирање и произволно регулирање на поделбата помеѓу институционалните норми и институционалната пракса, што ефикасно ги узурпира институциите како целина. Узурпацијата на институциите овозможува трговија, продажба или размена на „институционални услуги“ за „политички услуги“. Институционалните услуги се продаваат за сè што му е потребно на картелот на власт. Институционалните услуги се купуваат за сè што им е потребно на „клиентите“, од работа за „баба“ до истакната позиција во картел на семоќност. Секако, институционалните услуги, како и институционалните казни, максимално се користат за награди или за казнување (доколку е потребно) на послушен персонал или за казнување на оние што „прекршуваат“.

Узурпацијата на институциите и трговијата со узурпирани „институционални услуги“ му овозможува на картелот на власт да ја максимизира својата моќ, која добива димензии на семоќност. Семоќноста, која се темели на институционална патологија, е претставена како „мека моќ“ и ова е нејзината (фиктивна) предност во однос на моќта на насилството како основа за освојување и одржување на картелите на власт.

Изнудувањето гласови, купувањето гласови, уцените на гласачите, лажните гласачи и другите форми на изборна патологија предизвикаа целосно оцрнување на изборите на 29 март 2026 година. Може удобно да се каже дека изборите во тие 10 општини немаат ниту победници ниту губитници, како да немало избори. Всушност, имаше толку избори колку што изборните актери можат да научат од тоа што се случило и како се случило пред гласањето, за време на гласањето и по гласањето. Наместо изборите да бидат достоинствен показател за демократскиот избор на народни претставници во општинската власт, бевме сведоци на сè што е спротивно на демократијата и слободните и фер избори.

 Демократијата во Србија може да се најде само во нормативниот систем (од Уставот надолу), во животот (во пракса, дејствување, однесување) има малку демократија. Многу е видливо, и често се вели и пишува, дека сегашниот картел на власт во Србија, особено во последната деценија, има четири главни извори на постоечка моќ и брза трка кон стекнување семоќ и сè позначајно отстапување од сегашните норми и приближување кон екстремни форми на автократија

прво , узурпација на институциите и трговија со институционални услуги;

второ , монополот врз употребата и злоупотребата на сила и насилство отелотворен во официјалната полиција и купените криминалци и милитантните партиски активисти;

трето , потчинување на сите три форми на владеење – законодавна, судска и извршна – и концентрација на моќ во рацете на Водачот на народот и врвот на картел-пирамидата;

четврто , монополот врз поголемиот дел од информативните медиуми, чија основна функција е да создадат „паралелна реалност“ што одговара на желбите и потребите на картелот на власт; „билтен-медиум“ е просторот во кој картелот на власт ја дистрибуира својата интерпретација на реалноста, минатото и лажната иднина. Меѓу главните цели на споменатото толкување се: прикажување на узурпацијата на институциите и трговијата со „институционални услуги“, односно фактички „тврда моќ“ како „мека моќ“; минимизирање и оправдување на употребата на сила и насилство; прикривање и поништување на поделбата на властите; занемарување на медиумскиот монопол…