Неспорниот лидер на социјалистичка Југославија, Јосип Броз Тито, почина на 4 мај 1980 година, откако ја водеше земјата, Социјалистичка Федеративна Република Југославија, цели 35 години од 1963 година.
Тито почина во Љубљана, во пресрет на неговиот 88-ми роденден, а дури и тогаш многумина ја сметаа неговата смрт за почеток на крајот на југословенската држава.
Денес, 46 години подоцна, времето на неговото владеење често се памети како период на мир, релативна стабилност и постепен напредок за мнозинството.
Тој дојде на власт во Југославија со победа во Втората светска војна, имено ослободувањето на Белград во октомври 1944 година, со клучна помош од Советите и западните сојузници.
Тој го предводеше движењето на отпорот во окупирана Југославија за време на Втората светска војна, убедливо најмасовното и најуспешното на европска почва западно од советските граници.
Како прославен воен водач, тој подоцна ќе владее со Југославија со децении, добивајќи светска почит, особено откако стана и водач на Движењето на неврзаните.
Роден е во Кумровец, на самата граница на Хрватска со Штаерска, најверојатно на 7 мај 1892 година, како седмо од петнаесет деца во неговото семејство. Неговиот татко Фрањо бил Хрват, неговата мајка Марија Словенка.
Додека бил на чело на социјалистичка Југославија, неговиот роденден бил прославен на 25 мај, како еден вид национален празник, Ден на младоста.
Во согласност со тогаш систематски негуваниот култ на личноста, Денот на младоста бил прославен со низа настани, а конечно и со слетување на стадионот на ЈНА, каде што му била доделена таканаречената штафета на млади, која претходно ја обиколувала земјата во рацете на специјално избрани млади луѓе.
Од родниот Кумровец, тој отишол во Сисак, каде што го научил браварскиот занает. Потоа, во потрага по работа, се преселил од Загреб, преку Трст, Камник, Ченков во Чешка, во Виена и Виенскиот Нов Град. Покрај работата во тогашната Австроунгарска Империја, извесно време работел и во Германија, во Минхен и Манхајм.
Интересно е што за време на неговата редовна воена служба од 1913 година, бил забележан откако успеал да го освои второто место на натпреварот во мечување на австроунгарската армија, кога еден хабсбуршки надвојвода го освоил првото место. Му бил доделен и чин подофицер.
За време на Првата светска војна, бил на фронтот против Србија, на реката Дрина, што е игнорирано во неговите официјални биографии. Потоа, по краток престој во Петроварадинската тврдина, отишол на фронтот против Русите, во Галиција. Откако бил ранет од Козаците, бил заробен во мај 1915 година. Крајот на војната, со тешко закрепнување, ќе го види во Русија.
Таму бил во далечниот Сибир, за време на февруарската и ноемвриската револуција 1917 година.
Откако дошол на власт по Втората светска војна, неговите биографи тврделе дека учествувал во Октомвриската револуција, што не е вистина.
Откако се оженил во Русија, тој пристигнал во Кралството на Србите, Хрватите и Словенците кон крајот на октомври 1920 година.
Некое време работел во Големото Тројство кај Бјеловар, потоа во Загреб, Краљевица, Белград, Смедеревска Паланка, но не останал долго никаде.
Во тоа време се вклучил како синдикален активист и набрзо се посветил на политичка работа. Бил уапсен како секретар на локалната организација на Комунистичката партија во Загреб, во август 1928 година, кога бил осуден на пет години затвор. Казната ја отслужил во Лепоглава, а потоа во Марибор.
По отстранувањето на Милан Горкиќ (Ј. Чижински), претходниот водач на КПЈ, кон крајот на 1937 година постепено се искачил до самиот врв на партијата. Тој беше застапник на враќањето на раководството на Комунистичката партија на Југославија во земјата од странство, спротивно на повеќето партиски лидери.
Очигледно, Москва го прифатила како прва фигура на Комунистичката партија на Југославија дури во 1940 година.
За време на престојот во Москва во 1936 и 1937 година, се посветил на образованието, но и на кадровската работа. Исто така, одиграл важна улога во организирањето на помошта на шпанските републиканци, во согласност со политиката на Коминтерната. Ова беше време кога бројни лидери на Комунистичката партија на Југославија, како и советски комунисти, биле ликвидирани.
Тој го предводеше востанието во окупирана Југославија од јули 1941 година по германскиот напад врз Советскиот Сојуз, како водач на Комунистичката партија на Југославија, или Партизанското движење, официјално Народноослободителна армија и Партизанските одреди на Југославија.
За време на Второто заседание на АВНОЈ, во ноември 1943 година, му беше доделен чин маршал.
Паралелно со борбата против окупаторите, беше спроведена револуционерна трансформација на власта, со бројни жртви на реални или потенцијални политички противници, особено остатоци од апаратот на меѓувоеното Кралство Југославија.
Иако првично беше перцепиран како најортодоксниот следбеник на Москва, во летото 1948 година ја отфрли Резолуцијата на Информбирото на комунистичките партии, односно притисокот на Сталин.
Потоа, постепено, како дел од тогашната глобална атмосфера на таканаречената Студена војна, се приближи кон Вашингтон, а во педесеттите години Југославија уживаше значителна воена, финансиска и друга помош од САД, што резултираше со високи стапки на раст.
Тој беше еден од основачите, заедно со Нехру и Насер, на Движењето на неврзаните, кое во меѓународните околности од тоа време, во времето на деколонизацијата, беше од големо значење.
Тој е несомнено одговорен за фактот што ова движење, особено во неговите подоцнежни фази, ги избегна аспирациите на поединечните членови кон зближување со еден од блоковите.
Иако многумина со носталгија се сеќаваат на последните години од неговото управување со Југославија, фактот останува дека тој остави зад себе структура во домашната политика што на крајот се покажа како катастрофална за опстанокот на земјата.
Со усвојувањето на уставните решенија во 1974 година, кога формално стана доживотен претседател, функциите на централната држава беа целосно сведени на, делумно, надворешна политика, одбрана и монетарна емисија. И тука, кадровската политика се водеше според таканаречениот клуч, со консензус потребен за клучните одлуки.
Распадот на земјата, кој веќе беше забележлив со уставните решенија од 1963 година, беше доведен до ниво на апсурдност.
На неговиот погреб во мај 1980 година во Белград присуствуваа повеќе од 200 високи личности од целиот свет, што е показател за меѓународниот углед што го уживаше.
Сепак, Југославија го надживеа само за десет години. Подоцна и републиките на СФРЈ влегоа и во војна, за на крајот секоја посебно за заврши со како посебна држава, многу послаби и пмалку значајни отколку во времето на федерацијата на ќело со Јосип Броз Тито.
