Американската политика кон Западен Балкан влегува во нова фаза, во која економските интереси и регионалната стабилност стануваат приоритет, наместо активното учество во градењето на државните институции и решавањето на политичките кризи, пишува Рацин.мк
Втората новина е особено симптоматична. За разлика од претходните американски стратегии во оваа отсуствува на европска интеграција кој порано беше централен елемент.
Ова го покажува новиот извештај на американскиот Стејт департмент, објавен кон крајот на мај на барање на Конгресот, анализиран од публикацијата „Куриер де Балкан“.
Документот го опишува крајот на децениите во кои Вашингтон играше водечка улога во обликувањето на политичкиот поредок во регионот – од Дејтонскиот мировен договор за Босна и Херцеговина до воената интервенција на НАТО во Косово во 1999 година. Новиот пристап нагласува регионална стабилност, економска соработка и поголема одговорност на самите балкански земји за сопствениот развој.
Според Хедер Конли, виш соработник во Американскиот институт за претприемништво и поранешен висок функционер во Стејт департментот, промената е логична, но крие сериозни ризици.
„Одлуките мора да доаѓаат од самите земји и да бидат спроведени од нивна страна. Обидите на трансатлантските партнери да наметнат решенија не ги дадоа очекуваните резултати. На пример, Косово и Србија честопати ги користеа постигнатите договори за зајакнување на националистичката реторика во сопствените општества“, коментираше таа.
Конли ги идентификува Босна и Херцеговина и Косово како најризични точки на Балканот.
Босна останува блокирана од својата комплексна уставна структура и длабоки етнички поделби, а Косово продолжува да се потпира на меѓународно воено присуство за сопствена безбедност поради нерешен спор со Србија.
Според аналитичарот, опасноста е што ограничувањето на американското лидерство би можело да го зајакне влијанието на националистичките и корумпираните политички елити.
Една од најзначајните разлики од претходните американски стратегии е отсуството на европска интеграција како централен елемент.
Додека со години Вашингтон го гледаше пристапувањето кон Европската Унија како клучен инструмент за стабилизирање на регионот, оваа перспектива тешко е присутна во новиот документ.
Конли верува дека ова ја покажува желбата на САД јасно да ја разграничи сопствената политика од онаа на Брисел.
„Имаме слични цели со Европската Унија во однос на стабилноста и економскиот развој, но ЕУ има тешкотии во нивното спроведување. Кога ќе избувнат кризи, обично САД се повикани да интервенираат. Пораката сега е јасна – Вашингтон ќе го следи својот курс и ќе се дистанцира повеќе од европскиот пристап“, истакнува таа.
Прашањето за американското воено присуство во Косово останува особено чувствително.
Додека Стејт департментот официјално продолжува да го дефинира учеството на американските трупи во мисијата на НАТО КФОР како клучно за безбедноста во регионот, опциите за промени во структурата на мисијата веќе се дискутираат во Вашингтон.
Според Марк Монтгомери од Фондацијата за одбрана на демократиите, евентуалното намалување на американскиот контингент би бил сериозен сигнал.
„Таквиот потег би бил многу дестабилизирачки. Тоа би покажало дека САД повеќе не сакаат да бидат главен гарант на безбедноста во односите меѓу Србија и Косово. Ова неизбежно би било сфатено од Русија и Србија како знак на американско повлекување“, предупредува тој.
Во моментов, околу 590 американски војници учествуваат во КФОР.
Одлуката на НАТО од 12 јуни постепено да го намали своето вкупно присуство во Косово во текот на следната година, наведувајќи ја подобрената безбедносна ситуација, предизвика дополнителна загриженост.
Новата американска стратегија продолжува да ги идентификува Русија и Кина како сили кои ги искористуваат слабите институции, корупцијата и политичката нестабилност за да го прошират своето влијание на Балканот.
Во исто време, некои аналитичари предупредуваат дека геополитичката слика би можела брзо да се промени.
Според политикологот Ведран Џихиќ од Универзитетот во Виена, евентуалниот крај на војната во Украина и продлабочувањето на економските односи меѓу Москва и Вашингтон би можеле да доведат до ново прегрупирање на интересите.
„Доколку САД развијат сериозни економски интереси со Русија, вклучително и во енергетиката, не е исклучено Москва постепено да се перцепира како партнер на Балканот“, верува тој.
Експертите се согласуваат дека новата американска стратегија значи едно – земјите од регионот ќе мора да преземат многу поголема одговорност за сопствената стабилност.
За Косово, ова значи зајакнување на институциите, забрзување на реформите, борба против корупцијата и поактивна дипломатија, без оглед на флуктуациите во надворешната политика на Вашингтон.
„Косово не треба да ја зема здраво за готово американската поддршка. Најдобра гаранција за неговата безбедност остануваат функционалните институции и европската интеграција“, резимира Џихиќ.
Аналитичарите предупредуваат дека ако американската улога навистина се ограничи на економско партнерство и далечинско управување со кризи, Западен Балкан ќе влезе во период во кој внатрешната политичка стабилност ќе биде клучна за безбедноста на регионот.
