Околу 49.000 мигранти преминале од Мароко во шпанската северноафриканска енклава Сеута во последните 24 часа, според прелиминарна проценка на шпанското Министерство за внатрешни работи.
Меѓу нив има стотици деца, од кои некои се впуштиле во опасното патување без знаење на нивните родители. Бројот на жртви во обидот за премин се искачи на 27. Локални извори велат дека многумина се удавиле, додека други биле убиени во стампедо.
Шпанија испрати дополнителни полициски и воени сили во Сеута, а градот со околу 85.000 жители се соочува со преполни прифатни центри и илјадници луѓе на улиците.
Премиерот Педро Санчез денес пристигна во Сеута и најави привремен центар за регистрација и тријажа на мигранти и забрзано протерување на оние кои немаат право да останат во Шпанија.
Тој го поврза масовното преминување со неодамнешната одлука на Врховниот суд за мигрантите кои се обидуваат да влезат во Сеута и Мелиља по море, тврдејќи дека нејзиното погрешно толкување брзо се проширило преку мрежите за шверц.
Што е Сеута?
Сеута најчесто се опишува во медиумите како шпанска енклава во Северна Африка. Ова не е сосема погрешно, но попрецизен географски термин би бил шпанска енклава и полуенклава.
Енклава е дел од земја што е одвоена од нејзината главна територија со територијата на друга земја или по море. Сеута припаѓа на Шпанија, но е одвоена од шпанското копно со Гибралтарскиот Проток, што ја прави енклава.
Вистинска енклава би била целосно опкружена со територијата на друга земја. Сеута се граничи со Мароко од едната страна и со Средоземното Море од другата. Затоа, попрецизно е да се нарече полуенклава, односно територија што е опкружена со копно од друга земја, но има пристап до морето.
Дали Сеута е дел од Европа и Европската Унија?
Географски, таа не е во Европа, туку во Африка. Политички и правно, Сеута е автономен шпански град и составен дел од Шпанија, а со тоа и од Европската Унија.
Сеута е предмет на шпанскиот закон, еврото е официјална валута, а жителите учествуваат на шпанските и европските избори. Градот има население од околу 84.000 жители, вклучувајќи христијани, муслимани, Евреи и хиндуси.
Сеута е исто така дел од Шенген зоната, иако е предмет на одредени посебни правила. Границата помеѓу Сеута и Мароко е надворешна шенгенска граница, додека дополнителни проверки може да се извршат при патување од Сеута до шпанското копно.
Градот не е дел од царинската територија на Европската Унија, ниту пак применува шпански ДДВ. Наместо тоа, постои посебен систем на локални даноци, што значи дека стоките помеѓу Сеута и копнена Шпанија се третираат поинаку од стоките што се движат во остатокот од земјата.
Зошто Сеута и припаѓа на Шпанија?
Сеута била освоена од Португалија во 1415 година. Откако португалската и шпанската круна дошле под ист владетел на крајот на 16 век, Сеута останала поврзана со Шпанија. Португалија формално ја призна шпанската власт над градот со Лисабонскиот договор од 1668 година.
На Сеута ѝ беше доделен статус на автономен град во 1995 година. Шпанија ја смета за составен дел од својата територија, како и секој друг град во земјата.
Мароко, сепак, ги бара Сеута и Мелиља, оддалечени околу 400 километри. Рабат ги смета за остатоци од европското колонијално владеење на африканскиот континент. Шпанија ја отфрла таквата споредба, велејќи дека двата града се дел од нејзината територија со векови.
Зошто мигрантите се обидуваат да влезат во Сеута?
Сеута и Мелиља се единствените копнени граници на Европската Унија со Африка. Лице кое ја преминува границата од Мароко во Сеута физички влегува на шпанска територија и на Европската Унија.
И двата града со години се дестинација за мигранти од Мароко, други северноафрикански земји и подсахарска Африка. Некои се искачуваат преку високите гранични огради, други се обидуваат да преминат криејќи се во возила, а многумина пливаат околу бранобраните што ги одделуваат шпанската и мароканската страна.
Влегувањето во Сеута не значи автоматски дека лицето може слободно да продолжи кон Мадрид, Барселона или остатокот од Европа. Мигрантите се регистрирани, а некои се сместени во прифатни центри. Тие можат да аплицираат за азил, да бидат префрлени на шпанското копно или да се вратат во земјата од која дошле, во зависност од нивниот статус и индивидуалните процедури.
Зошто десетици илјади луѓе одеднаш заминуваат сега?
Сè уште нема целосно објаснување. Шпанските власти и меѓународните агенции велат дека сè уште не е јасно што предизвикало толку голем и координиран бран на преминувања.
Непосредната причина беше ненадејното исчезнување или сериозното слабеење на мароканските гранични контроли. Снимките покажуваат илјадници луѓе како речиси истовремено се упатуваат кон Сеута, минувајќи покрај брегот, пливајќи околу бранобранот или влегувајќи низ слабо следени делови од границата. Толку многу луѓе тешко би можеле да ја преминат границата за неколку часа доколку мароканските сили ја следеле границата на вообичаен начин.
Сепак, не е потврдено дали Рабат намерно дозволил масовно преминување за да изврши политички притисок врз Мадрид. Шпанија и Мароко се согласија на зголемена соработка и побрзо враќање на луѓето што влегле без дозвола, но властите јавно не дадоа конечен заклучок зошто граничните контроли се олабавени.
Дали ова е политички конфликт меѓу Шпанија и Мароко?
Ова е едно од главните сомневања, бидејќи Мароко веќе ја користеше миграцијата како средство за притисок.
Во мај 2021 година, мароканските власти ги олабавија граничните контроли, по што околу 8.000 до 10.000 луѓе влегоа во Сеута во текот на два дена. Кризата избувна откако Шпанија му дозволи на Брахим Гали, лидерот на Фронтот Полисарио, движење кое се бори за независност на Западна Сахара, да добие медицински третман. Мароко ја смета Западна Сахара за своја територија.
Односите се смирија откако Мадрид го поддржа предлогот на Мароко за автономија за Западна Сахара во 2022 година. Денешното масовно преминување затоа повторно ги разгоре шпекулациите дека Рабат сака да испрати политичка порака до Мадрид, но засега нема цврсти докази што го поткрепуваат ова.
Некои коментатори го поврзаа преминувањето и со неодамнешната посета на шпанскиот премиер Педро Санчез на Алжир, главниот регионален ривал на Мароко. Сепак, сè уште не е потврдено дека оваа посета ја предизвикала кризата.
El Gobierno garantizará la seguridad de los vecinos y vecinas de Ceuta, intensificando la presencia de las Fuerzas y Cuerpos de Seguridad en las calles de la ciudad.
Además, vamos a desplegar una barrera física de contención en el mar para facilitar la repatriación en frontera,… pic.twitter.com/Mj2LrcoBV9
— Pedro Sánchez (@sanchezcastejon) July 31, 2026
Дали е важна одлуката на шпанскиот Врховен суд?
Можно е таа да придонела за зголемување на бројот на обиди.
Шпанскиот Врховен суд пресуди на почетокот на јули дека постапката за итно враќање не може автоматски да се применува за луѓе кои влегуваат во Сеута со пливање. Оваа постапка, според одлуката, се однесува на луѓе кои ги преминале физичките гранични бариери како што се оградите.
По одлуката, бројот на луѓе кои се обидуваат да пливаат до Сеута нагло се зголеми. Во неделата пред последното масовно преминување, повеќе од илјада луѓе пристигнаа во градот. Ова можеби го проширило верувањето дека влезот по море е полесен и дека нема да има веднаш враќање по пристигнувањето.
Сепак, самата по себе пресудата не објаснува како десетици илјади луѓе успеале да ја преминат границата речиси истовремено без сериозен отпор од мароканските сили.
Дали тргнаа поради политиката на Шпанија кон мигрантите?
Шпанската десница тврди дека помеката миграциска политика на Санчез создала поттикнувачки фактор за мигрантите. Во последниве години, владата овозможи легализација на престој на некои странци кои подолго време живеат и работат во Шпанија без документи.
Но, таквите мерки не значат дека лицето кое сега ќе влезе во Сеута автоматски ќе добие престој, државјанство или право да оди на шпанското копно. Експертите предупредуваат дека политичката одлука за регулација на луѓето кои веќе живеат во Шпанија не може директно да се поистоветува со дозволување нови нелегални влегувања.
Поверојатно е дека се споиле различни фактори: гласини дека границата е отворена, информации кои брзо се проширија на социјалните мрежи, пресудата за забрана за итно враќање на „пливачите“, слабата мароканска контрола и долгогодишната желба на многу млади Мароканци да заминат во Европа поради сиромаштија и недостаток на перспектива.
Што се случува со луѓето што влегоа во Сеута?
Сеута нема капацитет да прими десетици илјади луѓе. Бројот на пристигнувања за само еден ден беше речиси половина од вкупното население на градот.
Многумина спиеја во паркови, на улиците и покрај плажите. Некои од нив почнале доброволно да се враќаат во Мароко, бидејќи не можеле да најдат храна или сместување. Шпанската војска и полиција ги насочила кон граничниот премин.
Шпанија и Мароко најавија забрзување на враќањето. Сепак, секое лице има право да бара меѓународна заштита, а постапувањето со малолетниците подлежи на посебни правила. Прифатните објекти за деца без придружба веќе беа преоптоварени и пред последниот бран.
Дали влегувањето во Сеута значи влез во остатокот од Европа?
Законски, влегувањето во Сеута е влез на шпанска територија и во Европската унија. Но, тоа не значи дека човек може веднаш да се качи на траектот и да оди на шпанското копно.
Патниците кои заминуваат од Сеута за остатокот од Шпанија се подложени на дополнителни проверки. Мигрантите без документи обично остануваат во Сеута додека не се утврди нивниот идентитет и правен статус.
Затоа не е точно тврдењето дека секој што влегол во Сеута автоматски ќе оди во Франција, Германија или други европски земји. Сепак, обемот на пристигнувања предизвика загриженост кај другите членки на ЕУ, па Франција најави зголемени контроли на границата со Шпанија.
Извор: Index.hr
