Самитот на лидерите на ЕУ утре ќе биде тест дали блокот може да остане обединет – или дали Доналд Трамп може да го распадне , пишува Политико.

Несогласувањата со висок ризик меѓу европските влади околу користењето на руските средства замрзнати по инвазијата на Владимир Путин врз Украина за финансирање на обновата на земјата откриваат подлабока поделба на континентот околу тоа како да се справи со новиот светски поредок и невидениот притисок од Соединетите Американски Држави.

„Тие сакаат да нè направат слаби“, рече висок функционер на ЕУ запознаен со трансатлантските односи и подготовките за самитот.

Оваа недела, Европскиот совет мора да направи две работи. На лидерите им се потребни опипливи резултати, особено во финансирањето на Украина. Но, водечките влади велат дека мора да застанат во одбрана на ЕУ кога Белата куќа се обидува да влијае врз политиката, а повеќе европски лидери од кога било досега – од Виктор Орбан од Унгарија до Андреј Бабиш од Чешка – ја отфрлаат конвенционалната мудрост на Брисел.

ЕУ ќе биде „сериозно оштетена со години“ ако не успее да постигне договор за финансирање на Украина, изјави германскиот канцелар Фридрих Мерц. „И ќе му покажеме на светот дека во толку клучен момент од нашата историја не сме во можност да се обединиме и да дејствуваме за да го одбраниме сопствениот политички поредок на овој европски континент“.

Претставници на администрацијата на Трамп ги повикуваат европските влади – барем оние што ги сметаат за најпријателски настроени – да го отфрлат планот за користење на 210 милијарди евра руски средства за финансирање на Украина , изјавија четворица претставници на ЕУ вклучени во дискусиите.

Кога лидерите на ЕУ се состанаа во Брисел во октомври, тие не успеаја да постигнат договор за замрзнатите средства бидејќи Белгија се спротивстави. Два месеци подоцна, стана јасно дека проблемот на ЕУ всушност не беше Белгија, туку Трамп.

Европската комисија и највлијателните престолнини преговараа меѓусебно во овој период во обид да го придобијат белгискиот премиер Барт де Вевер – чија поддршка е клучна бидејќи неговата земја ги држи замрзнатите поголемиот дел од руските средства во Европа. Дискусиите се интензивираа во изминатата недела, бидејќи ЕУ се обидува да ѝ обезбеди на Белгија гаранции.

Сепак, шансите за постигнување договор вчера се намалија, наместо да се подобрат.

„Ми се плачеше“, споделија изворите за расположението на состанокот во Брисел на министрите за европски прашања кои се подготвуваат за самитот.

Украина очајно има потреба од средства бидејќи се соочува со буџетски дефицит од 71,7 милијарди евра следната година. Доколку парите не почнат да пристигнуваат до април, ќе мора да ги намали јавните трошоци, што би можело да влијае на нејзиниот морал и способност да продолжи да се брани, речиси четири години по руската инвазија.

Белгиската влада тврди дека нејзиното противење на користењето на руски средства за финансирање на заемот се должи на потребата да се заштитат сопствените даночни обврзници од одговорност во случај парите некогаш да мора да се вратат.

За другите европски земји, тоа е прашање на поширока геополитика.

Американската кампања за влијание, во која претставниците на администрацијата на Трамп го заобиколија Брисел и апелираа до главните градови, доведе до тоа Италија, Бугарија, Малта и Чешката Република да се приклучат на групата земји кои се спротивставија.

Неуспехот би бил катастрофален за угледот на ЕУ во светот, рекоа европските претставници, со оглед на пораката што би ја испратил – не само до поделената администрација на Трамп, која во својата Стратегија за национална безбедност објавена претходно овој месец рече дека ќе ги поддржи евроскептичните сили, туку и до рускиот претседател Владимир Путин, кој отворено го доведе во прашање суверенитетот на поранешните советски републики.

Манфред Вебер, лидерот на централно-десничарската Европска народна партија – најголемото политичко семејство во ЕУ – даде зачудувачка проценка за влошената состојба на односите.

„Соединетите Американски Држави очигледно повеќе не се лидер на слободниот свет “, рече тој во Стразбур, каде што Европскиот парламент се состанува оваа недела. Администрацијата на Трамп „се дистанцира од нас“.

Разурната Украина би имала послаба улога во мировните преговори, поткопувајќи ги нејзините шанси за постигнување траен мир што ѝ е потребен за да се опорави од уништувањето од четиригодишната тотална војна.

Според протечениот нацрт-план за мир, договорен меѓу Белата куќа и Кремљ, Вашингтон сака да искористи дел од замрзнатите средства на Русија за финансирање на напорите за реконструкција предводени од САД. Ослободувањето на замрзнатите средства на Украина како дел од заемот за репарации би му овозможило на Киев да одлучи каде да ги насочи парите, а Франција ќе се залага за пристап „оружјето прво“ кон трошењето.

Трамп, исто така, врши притисок врз украинскиот претседател Володимир Зеленски да ѝ отстапи на Русија делови од силно утврдената и стратешки важна територија во Донбас , земја што Кремљ моментално не ја контролира. Белата куќа ги отфрли обвинувањата на Брисел за мешање.

„Караниците од анонимни извори кои не беа присутни на овие дискусии не треба да се сфаќаат сериозно“, нагласи заменик-портпаролката на Белата куќа, Ана Кели. „Единствената цел на Соединетите Американски Држави е да постигнат мир во овој конфликт. И Украинците и Русите јасно ги искажаа своите ставови за замрзнатите средства, а нашата единствена задача е да олесниме дијалог што на крајот може да доведе до договор.“

Во одложените разговори вчера, претставниците и лидерите на ЕУ сè повеќе го покренуваа прашањето за нуклеарната опција: протуркување на заемот за репарации со квалификувано мнозинство – со други зборови, игнорирање на приговорите на некои земји и сепак продолжување напред. Но, некои претставници рекоа дека тоа ќе го распадне веќе поделениот блок и веројатно ќе го турне во вистинска криза.

Друга алтернатива е некои земји едноставно да понудат ограничени билатерални заеми. 

„Важно е Белгија да учествува“ во договорот, „но да видиме“, рече латвиската премиерка Евика Силина. „ Ако ова гласање со квалификувано мнозинство ќе биде единствената опција, зошто да не?“

„Важно е ЕУ да ја покаже својата сила, како и својата способност да донесе силна одлука, бидејќи долго време работиме и ѝ ветивме на Украина дека ќе им помогнеме со финансиски средства – а замрзнатите средства се навистина добар извор“, додаде таа.

Силина значајно додаде: „Што се однесува до Белгија, мислам дека не сакам таа да стане втора Унгарија“. Минатата недела се дозна дека дипломатите предупредиле дека Белгија ризикува да се отуѓи од донесувањето одлуки во ЕУ како резултат на нејзиниот отпор кон договорот за средствата.

За Украина, репарациски заем финансиран со руски средства би бил најдоброто решение за нејзината финансиска црна дупка – поддршката од ММФ за земјата зависи од овој план.

Сепак, во понеделник, Зеленски беше прагматичен – не го интересира како Украина ќе ги добие парите, сè додека ги добие.

„Секако, навистина би сакале да користиме руски средства за обнова на нашата земја“, бидејќи „е фер Русите да платат за уништувањето“. Но, „заем за репарации или кој било формат базиран на големината на замрзнатите средства на Русија – вкупно помеѓу 150 милијарди и 200-210 милијарди долари – е вистински пресврт“, додаде тој.

Бидејќи разговорите меѓу европските претставници не доведоа до договор, лидерите што ќе бидат присутни лично на утрешниот самит ќе имаат необична задача сами да изработат решение.