Американскиот претседател Доналд Трамп наговести дека Куба би можела да биде неговата следна цел, а државниот секретар Марко Рубио со години го поврзува соборувањето на Николас Мадуро во Венецуела со ослободувањето на Куба од комунизмот. Би-Би-Си анализира што го чека „островот на слободата“ во новата ера на американската хегемонија на западната хемисфера.

Крајот на нафтата — крајот на Куба?

„Куба е подготвена да падне. Сега Куба нема никакви приходи. Сите нивни приходи доаѓаат од Венецуела, од венецуелската нафта. Сега не добиваат ништо. Куба е буквално на работ на колапс“, рече Трамп минатата недела.

Како одговор, кубанскиот претседател Мигел Дијаз-Канел изјави дека неговата земја е под притисок од САД веќе 66 години и дека нејзиниот народ е подготвен „да ја брани татковината до последната капка крв“.

„Куба е слободна, независна и суверена земја. Никој не ни диктира што да правиме“, рече Дијаз-Канел како одговор на заканите на Трамп.

Венецуела беше главен снабдувач на нафта на Куба, но извозот беше прекинат пред еден месец поради поморската блокада на Венецуела од страна на САД. Последниот танкер за нафта исплови за Куба кон средината на декември, објави Ројтерс, повикувајќи се на интерни документи од PDVSA, државната компанија за нафта и гас на Венецуела.

Не е јасно дали другите земји ќе можат да ги заменат венецуелските залихи. Ројтерс објави дека танкер со мексиканска нафта пристигнал во Хавана во петокот. Но, уделот на Мексико во увозот на кубанска нафта останува мал, па дури и се намалил во текот на изминатата година под притисок од администрацијата на Трамп, според проценките на истражувачите кои ги следат движењата на танкерите. Куба не објавува официјални податоци за увозот на нафта.

Теоретски, Куба би можела да се обиде да преговара за снабдување од други пријателски земји во регионот, како што се Бразил и Колумбија, каде што на власт се левичарските лидери, рече Пол Вебстер Хејр, виш предавач по меѓународни односи на Универзитетот во Бостон и поранешен британски амбасадор во Куба.

Според него, Кубанците се навикнати да живеат во услови на огромни дефицити, и иако недостигот на гориво ги ослабна одбранбените способности на кубанската армија, секој обид за инвазија би наишол на масовен отпор од населението.

Понатаму, и покрај тврдењата на Трамп, Куба има и други извори на приход покрај препродажбата на венецуелска нафта – првенствено туризам, извоз на медицински услуги, како и природни ресурси како што е никелот, чие значење расте поради неговата употреба во центри за податоци и хардвер поврзан со вештачката интелигенција.

Промена на режимот или поделба на елитите?

Освен што беше извор на евтина нафта, социјалистичка Венецуела беше и најблискиот идеолошки сојузник на Куба. По распадот на СССР, островот го загуби својот главен спонзор и помина низ тешки времиња, но во 1999 година, на власт во Каракас дојде социјалистот Уго Чавез, кој набрзо формираше сојуз со Фидел Кастро.

Во замена за евтина нафта, Куба испрати лекари во Венецуела, а самиот Чавез ги помина последните месеци од својот живот во кубанските болници. Создавањето квалитетен систем за масовна здравствена заштита беше еден од политичките приоритети на кубанските револуционери, поддржан во тоа време од Советскиот Сојуз.

„Програмата „Нафта за лекари“ му овозможи на Чавез да ги испорача социјалните бенефиции ветени на осиромашеното мнозинство во Венецуела – ‘рбетот на неговата боливарска револуција – и стана катализатор за закрепнувањето на Куба од економската криза од „специјалниот период“ што следеше по распадот на Советскиот блок“, пишува Хелен Јафе, професорка на Универзитетот во Глазгов. „Оваа размена ги претвори медицинските услуги во главен извор на приход за Куба, ѝ овозможи да ја заобиколи долгогодишната блокада на САД и им даде на Кубанците одмор од прекините на електричната енергија и долгите автобуски линии предизвикани од недостигот на нафта.“

Алијансата ја преживеа смртта и на Кастро и на Чавез, кој беше наследен од Николас Мадуро, кој имаше блиски врски со кубанската номенклатура. Како што неговата домашна поддршка опаѓаше, Мадуро сè повеќе се потпираше на кубанските безбедносни служби. Убиството на 32 кубански телохранители за време на обидот за апсење на Мадуро беше јасен доказ за оваа врска.

Ако кубанскиот комунизам го преживеал распадот на СССР, може да го преживее и падот на Венецуела, вели поранешниот британски амбасадор Пол Вебстер Хар. Според него, властите во Хавана гледаат како другите лидери наоѓаат заеднички јазик со Трамп преку дијалог, ласкање и ветувања за взаемна корист. Ништо не го спречува кубанското раководство да се обиде со таков договор, особено затоа што дипломатските односи меѓу двете земји се зачувани и обновени за време на владеењето на Барак Обама во САД и Раул Кастро на Куба, забележува Хар.

Во 2017 година, за време на неговиот прв мандат, Трамп го заврши таканареченото „кубанско затоплување“ и се опкружи со поддржувачи на промена на режимот на Куба. Во неговата прва администрација, советник за национална безбедност беше Џон Болтон, кој ја обвини Куба за развој на биолошко оружје без докази. Во втората администрација на Трамп, Марко Рубио, син на кубански имигранти, чија политичка кариера во голема мера беше изградена врз ветувањето за ослободување на родниот остров на неговите родители од комунизмот, стана државен секретар.

„За Марко Рубио, иднината на Куба е многу по лично прашање од иднината на Венецуела. Но, тој можеби веќе не е толку сигурен дека агендата на Трамп му одговара“, вели Хар.

Досега, американската интервенција во Венецуела беше ограничена на апсењето на Мадуро. Иако повеќе од десетина други обвинети во неговиот кривичен случај, вклучувајќи го и сегашниот министер за одбрана на Венецуела, се уште се на слобода во Каракас.

Трамп е подготвен да соработува со новата вршител на должноста претседател, Делси Родригез, поранешна потпретседателка во администрацијата на Мадуро. Родригез е ќерка на марксистички герилец, но Рубио е принуден да соработува со неа, а не со неговиот сојузник, лидерката на опозицијата Марија Мачадо, која не успеа да ја добие поддршката на Трамп.

„Нема алтернативна сила во Куба што може да ја преземе власта“, забележува Вилкинсон од Универзитетот во Бакингем. „Од моето искуство и моето долгорочно набљудување на Куба, би рекол дека кубанското раководство е исклучително кохезивно.“

Кубанското раководство не е подготвено да се откаже од својот еднопартиски систем и социјалистички модел, вели Хур од Универзитетот во Бостон. Но, тоа не значи дека нема потенцијални реформатори во рамките на Комунистичката партија, како Михаил Горбачов: „Можно е да се појави некој нов. Повеќето луѓе во Мајами и кубанско-американската заедница го гледаат најверојатното сценарио како некој од Комунистичката партија или војската да се прогласи за технократски реформатор“.