„ Либералниот меѓународен поредок завршува. Всушност, можеби веќе е мртов. Заменик-шефот на кабинетот на Белата куќа, Стивен Милер, минатата недела, фалејќи се со интервенцијата на САД во Венецуела и заробувањето на диктаторот Николас Мадуро, изјави: „Живееме во свет управуван од сила, управуван од моќ, управуван од авторитет. Ова се железните закони на светот.“

Но, 47-от претседател на Америка е подеднакво одговорен за уште една смрт: онаа на обединетиот Запад, пишува за Политико Марк Леонард, директор и коосновач на Европскиот совет за надворешни односи и автор на „Преживување на хаосот: Геополитика кога правилата не успеваат“ (Polity Press, април 2026 година).

Додека европските лидери се тркаат да ги минимизираат негативностите од постапките на американскиот претседател Доналд Трамп во врска со нелегалната воена операција во Венецуела и да ги игнорираат неговите дрски претензии кон Гренланд, самите Европејци веќе сфатија дека Вашингтон е повеќе непријател отколку пријател.

Ова е еден од главните заклучоци на анкетата спроведена во ноември 2025 година од страна на Европскиот совет за надворешни односи и истражувачкиот проект „Европа во светот што се менува“ на Универзитетот Оксфорд, во која учествувале 26.000 луѓе во 21 земја.

Само еден од шест испитаници ги гледа САД како сојузник, а еден од петмина ја гледа земјата како конкурент или противник. Во Германија, Франција и Шпанија, процентот е поблиску до 30%, а во Швајцарија – на која Трамп воведе повисоки царини – достигнува дури 39%.

Со водење на надворешна политика „Америка на прво место“, која често ја остава Европа на маргините, другите земји сега ја гледаат ЕУ како суверен геополитички играч. Оваа промена е најдраматична во Русија, каде што гласачите станаа помалку непријателски настроени кон Соединетите Американски Држави. Пред две години, 64% од Русите ги гледаа Соединетите Американски Држави како противник, додека денес тој број е 37%. Наместо тоа, тие го насочија својот гнев кон Европа, која 72% сега ја гледаат како соперник – во споредба со 69% пред една година.

Во меѓувреме, промената на политиката на Вашингтон кон Русија значеше и промена на политиката кон Украина. Како резултат на тоа, Украинците, кои некогаш ги сметаа САД за свој најголем сојузник, сега бараат заштита во Европа. Тие прават разлика помеѓу американската и европската политика, при што речиси две третини очекуваат односите на нивната земја со ЕУ да се зајакнат, додека само една третина го кажуваат истото за САД.

Особено, во Јужна Африка и Индија – две земји што Трамп неодамна ги таргетираше – промената во однос на пред една година е забележителна. На крајот на 2024 година, цели 84% од Индијците сметаа дека победата на Трамп е добра работа за нивната земја; сега, само 53% мислат така.

Секако, ова истражување е спроведено пред интервенцијата на Трамп во Венецуела и неговите разговори за преземање на Гренланд. Но, со оглед на тоа што дури и најблиските сојузници сега се загрижени дека ќе станат жртви на предаторските САД, овие трендови – земјите што се оддалечуваат од САД и се приближуваат кон Кина, и Европа што се изолира од својот трансатлантски партнер – веројатно ќе се забрзаат.

Добрата вест од анкетата е дека и покрај воздржаноста на нивните лидери, Европејците се свесни за состојбата во светот и поддржуваат многу работи што треба да се направат за да се подобри позицијата на континентот. Тие немаат илузии за Соединетите Американски Држави под водство на Трамп, но се свесни дека живеат во сè поопасен, мултиполарен свет. Мнозинството поддржува зголемување на трошоците за одбрана, повторно воведување на задолжителна воена обврска, па дури и разгледување на можноста за европско нуклеарно оружје за одвраќање.

Редот заснован на правила отстапува место на свет на сфери на влијание, каде што силните ја прават вистината, а Западот е поделен одвнатре. Во таков свет, вие сте или столб со своја сфера на влијание или минувач во туѓата. Европските лидери мора да ги слушаат своите избирачи и да се осигурат дека континентот припаѓа во првата категорија, а не во втората.