Од брегот на Квинсленд до оддалечената Северна Територија, некои австралиски домови доживуваат вистинска промена. Паметните телефони се оставаат на кујнската маса наутро, децата поминуваат помалку време на социјалните медиуми, а членовите на семејството почесто разговараат лице в лице. Владата во Канбера вели дека токму тоа сакала да го постигне.
На 29 ноември 2024 година, Австралија донесе закон во парламентот со кој се воведе минимална возраст од 16 години за користење на социјалните медиуми. Законот стапи на сила на 10 декември 2025 година, со што Австралија стана првата земја во светот што ги забрани социјалните медиуми.
Премиерот тврди дека законот веќе дава резултати.
Освен што сака „да им го врати детството на децата“, владата изјави дека сака да ги заштити од онлајн насилство и вознемирувачка содржина. Забраната се однесува на деца и тинејџери под 16 години кои се во Австралија.
Не им е дозволено да имаат постоечка сметка, ниту пак можат да отворат нова сметка на повеќето големи социјални мрежи, вклучувајќи ги Facebook, Instagram, TikTok, Snapchat, X (порано Twitter), YouTube, Reddit, Threads, Twitch и Kick, како и други платформи што владата ги смета за релевантни.
Од друга страна, некои услуги како што се Roblox, WhatsApp и Facebook Messenger се ослободени од забраната. Австралискиот премиер Ентони Албанезе тврди дека законот веќе покажува резултати. За време на божиќните училишни распусти, вели тој, младите луѓе поминувале повеќе време на отворено: возеле велосипеди, читале книги и поминувале време со семејството. Тој претходно тврдел дека социјалните медиуми се „неволја за општеството“.
Платформите што не се придржуваат до законот ризикуваат високи казни
Во јануари, владата објави дека повеќе од 4,7 милиони сметки што им припаѓаат на деца и млади луѓе биле деактивирани, избришани или ограничени откако законот стапил на сила. Но, спроведувањето на законот во пракса се покажа како посложено отколку што се очекуваше.
Одговорноста за спроведување е префрлена на самите платформи. Компаниите мора да преземат „разумни чекори“ за да ги спречат корисниците под 16 години да отвораат или одржуваат сметки. Ова вклучува системи за верификација на возраста и идентитетот со користење на различни методи, од технологија за препознавање лица до проверка на документи за идентификација или банкарски податоци.
Мајка: Ништо не се променило, освен што владата си честита себеси
Но, многу родители велат дека тинејџерите брзо пронашле начини да го заобиколат системот. „Имам близнаци и ништо навистина не се променило, освен што владата си честита себеси“, напиша една мајка на Инстаграм, додавајќи дека повеќето од младите брзо отвориле нови сметки.
Тинејџерите велат дека е лесно да се излаже системот базиран на возраст. „Погледнав во камерата, малку се намрштив и ми рекоа дека имам над 16 години“, напиша една 15-годишна девојка на Reddit. Една мајка изјави за австралискиот радиодифузер ABC дека нејзината 12-годишна ќерка и нејзините пријателки биле прогласени за над 17 години едноставно затоа што носеле вештачки трепки и шминка.
Некои дури ги користат и постарите браќа и сестри за да гледаат во камерата. „Мислев дека забраната ќе биде многу построга, но на крајот се покажа дека е доста блага, како ништо да не се случило“, изјави 14-годишниот Адјан за ABC.
Наставниците се збунети
Некои млади луѓе сметаат дека законот ги замолчува. На Reddit, еден тинејџер напиша дека социјалните медиуми се „еден од најголемите, најлесните и најпопуларните начини младите луѓе да ги изразат своите мислења“ и дека забраната ја занемарува нивната слобода на изразување. Тој го нарече законот „невероятно глупав, погрешен и штетен“.
Во анкета спроведена на повеќе од 400 наставници, мнозинството изјавиле дека не се чувствуваат соодветно подготвени да се справат со последиците од забраната за нивната секојдневна училишна работа. Повеќе од 80 проценти од наставниците го користат YouTube на своите часови. Иако на младите им е забрането да имаат сметки, платформата сè уште може да се користи во училниците, што го покрена прашањето за нејасните упатства.
Забраната не значи целосна дигитална изолација. Децата и тинејџерите сè уште можат да пристапуваат до интернет и да гледаат содржини што не се поврзани со нивната лична сметка, како што се видеа, без да се најават. Санкциите не се наметнуваат врз деца или родители, туку врз платформи кои не успеваат да обезбедат усогласеност со законот.
Специјалистите предупредуваат дека сигурната проверка на возраста е технички тешка и може да доведе до грешки или собирање чувствителни податоци, додека некои млади луѓе се обидуваат да ги заобиколат ограничувањата со користење на VPN мрежи или со давање неточни информации. Сепак, премиерот Албанезе вели дека промените нема да дојдат преку ноќ.
Но, интересот за слични мерки веќе расте низ целиот свет. Шпанскиот премиер Педро Санчез ја објави својата намера да ги забрани социјалните медиуми за лица под 16 години, што предизвика остра реакција од сопственикот на платформата X, Илон Маск.
Во Данска, владата планира минимална возраст од 15 години, со можност родителите да ги регистрираат децата уште на 13 години. Во Велика Британија, Домот на лордовите ја поддржа забраната за лица под 16 години, но конечната одлука ќе ја донесе Долниот дом.
ЕУ сè уште нема план за забрана.
Во Германија, анкета на YouGov покажа дека повеќе од 70 проценти од граѓаните поддржуваат воведување минимална возраст за пристап до социјалните мрежи, додека во Франција се планира забрана за лица под 15 години, со исклучок на научните и образовните платформи.
Моментално не постои план за унифицирана забрана на ниво на Европската Унија, иако Европскиот парламент ја поддржа идејата за минимална возраст од 16 години, со родителска согласност за деца над 13 години, но оваа одлука не е обврзувачка.
Во исто време, Брисел истражува дали технолошките платформи доволно ги заштитуваат младите корисници. Прелиминарните наоди покажаа дека TikTok потенцијално го крши европскиот закон поради неговите видеа што автоматски се репродуцираат и високо персонализираните препораки, што би можело да резултира со парична казна.
