Фотографија: Википедија
Како дојде до револуцијата?
На револуцијата ѝ претходеа години на растечко незадоволство од народот. Иако шахот спроведе модернизирачки реформи познати како Бела револуција, неговото авторитарно владеење, неговите врски со Западот, особено со САД, и бруталноста на неговата тајна полиција, САВАК, предизвикаа широко распространета недоверба.
Економскиот раст не беше рамномерно распределен, а многу Иранци сметаа дека нивната традиционална и религиозна култура се губи под притисок на секуларизацијата и западното влијание. Во оваа атмосфера се појави силна опозиција, вклучувајќи левичарски интелектуалци, студенти и религиозни водачи.
Ајатолахот Хомеини, шиитски свештеник во егзил, стана симбол на овој отпор. Иако беше физички оддалечен од земјата, неговите проповеди и пораки беа ширени преку касети и писма, дополнително поттикнувајќи го бунтот. Немирите ескалираа на почетокот на 1978 година, кога масовни протести и штрајкови ги зафатија сите поголеми ирански градови. Властите се обидоа да го потиснат бунтот со сила, но репресивните мерки само го разгореа гневот на народот.
Хомеини пречекан од милиони луѓе
Во јануари 1979 година, шахот го напушти Иран под изговор дека оди на медицински третман, а еден месец подоцна, на 1 февруари, Хомеини се врати од егзил во Техеран, каде што беше пречекан од милиони луѓе. Кратко потоа, се случи целосен колапс на монархијата.
Клучниот момент се случи кон крајот на март, кога на 30 и 31 март 1979 година се одржа референдум на кој граѓаните беа прашани дали сакаат Иран да стане Исламска Република. Според официјалните бројки, повеќе од 98% од гласачите гласаа за формирање нова влада. Врз основа на резултатите од референдумот, на 1 април 1979 година, Иран официјално беше прогласен за Исламска Република, датум кој сè уште се слави како национален празник – Ден на Исламската Република.
Во домашната политика беа воведени строги исламски правила, вклучувајќи задолжително носење превез за жените, родова сегрегација и силна контрола врз медиумите и јавниот живот. Позицијата на жените беше ограничена во многу аспекти, иако тие го задржаа правото на образование и одредени општествени улоги.
Револуцијата имаше силно влијание и врз регионот. Иран стана модел за многу исламистички движења низ целиот Блиски Исток, но исто така влезе во тензии со соседните земји, особено со Ирак, што доведе до избувнување на иранско-ирачката војна во 1980 година, која траеше осум години и донесе огромни човечки и материјални загуби.
Иранската револуција од 1979 година останува историски момент што ја обликуваше не само судбината на една земја, туку и глобалниот однос кон политичкиот ислам, геополитичкиот поредок на Блискиот Исток и улогата на религијата во современите држави. Дури и денес, речиси половина век подоцна, последиците од таа револуција се чувствуваат во внатрешната политика на Иран и неговите односи со светот.
