„Речиси е невозможно да се разбуди свеста на мнозинството од населението, затоа што сите се вовлечени во ужасниот октопод на корупцијата и нема многу невини раце во овие хаотични времиња. За среќа, студентите во Србија се разбудија и го разубавија лицето на сите луѓе со добра волја и им дадоа надеж на оние кои одамна се откажаа од секоја помисла дека нешто може да се промени“, изјави Раде Шербеџија за Данас.
Актерот чие име стана институција низ децениите, и поради неговата актерска уметност и поради неговиот граѓански активизам и морални ставови, овие денови повторно е пред кино публика. Раде Шербеџија, кој има холивудска кариера од 1990-тите, соработувајќи со најголемите имиња во светската кинематографија, може да се види во сатиричната црна комедија „Павилјон“, во режија на Дино Мустафиќ.
По светската премиера на отворањето на минатогодишниот филмски фестивал во Сараево, бројните фестивалски награди во регионот и во Европа, овој филм пристигна и во кинаta на балканот , а од неговата белградска премиера беше пречекан со стоечки овации од публиката неколку минути.
Кои се, всушност, хероите на „Павилјон“, жителите на дом за стари лица кои, по години понижување, одлучуваат да се фатат за оружје против системот, како корупцијата и неморалот станаа сосема легитимен начин на живот во овие наши нови земји, зошто ширењето омраза меѓу народите продолжува да служи како лост на моќ за нашите политичари, Раде Шербеџија зборува за сето ова за Данас.
Но и за борбата на српските студенти што го воодушеви светот, на кои тој, иако илјадници километри оддалечен, беше меѓу првите што ги поддржа.
По големиот фестивалски успех и признание, во срските кина започна прикажувањето на црната комедија „Павилјон“ од режисерот Дино Мустафиќ.
Од оваа временска дистанца, по што ќе го паметите овој филм?
„Уживав во снимањето со сите мои одлични колеги. Мислам дека Дино направи одличен филм. А приказната на Виктор Иванчиќ е остра и релевантна, како и сите негови книги. Жал ми е што филмот не ги најде вистинските дистрибутери. Ми се чини дека помина сосема тивко во Босна и Хрватска, а се чини дека нема никаква вистинска реклама ниту во Србија, што е голема штета. Моите пријатели кои успеаја да го видат филмот сите се воодушевени. Мислам дека со вистинска дистрибуција можеше да биде голем успех кај кино публиката, бидејќи го заслужува тоа секако“.
Сатиричната и мрачно хумористична приказна на Виктор Иванчиќ, врз основа на која е снимен „Павилјон“, ја води публиката во дом за стари лица, каде што група пензионери решаваат да започнат вооружена борба против системот. Која е суштината на оваа приказна за вас?
„Кога го прочитав сценариото на Виктор, помислив, иако беше брилијантно напишано, дека сценариото за тие стари луѓе и нивниот бунт не е доволно засновано на реалната слика и можностите за нивната ситуација во тие домови. Го гледав повеќе како метафора. Но, кога почнавме да го снимаме филмот, бев среќен што ја прочитав веста во весникот за тоа како старите луѓе во дом за стари лица во Хрватска се побуниле и се обиделе да ги земат работите во свои раце. Ме прашувате за суштината на оваа приказна? Па, претпоставувам дека тоа е пораката, дека бидејќи повеќе нема работничка класа, најстарите членови на нашето општество решиле да направат револуција. Корупцијата и неморалот целосно станаа легитимен начин на живот во сите наши нови земји, па затоа е речиси невозможно да се разбуди свеста на мнозинството од населението, бидејќи нема многу невини раце во ова хаотично време. За среќа, студентите во Србија се разбудија и го просветлија лицето на сите луѓе со добра волја и им дадоа надеж на оние кои одамна се откажаа од каква било помисла дека нешто може да се промени во оваа земја.
Во последната година – две, за жал, политичките бариери меѓу нашите земји се подигнаа уште повеќе, и тензиите постојано растат. Зошто мирот во нашиот регион е сè уште многу кревка категорија, постојано загрозена од нашите политичари и оние што ги следат?
„Нашите политичари ги градат своите кариери и ја консолидираат својата моќ ширејќи омраза меѓу народите. Ова е испробана тактика што им обезбедува победи на изборите. И „отвореното море е големо стадо“, како што одамна рече Његош.
За разлика од хероите од филмот „Павилјон“, бунтот против режимот во Србија го предводеа млади луѓе, а вие, иако далеку од тука, бевте меѓу првите што јавно ги поддржаа студентските протести. По година и пол од неговото траење, како ја гледате оваа студентска борба и што е најважното нешто што го донесоа студентите?
И секогаш ќе бидам на страната на младите. Ниту една влада не може да ја запре револуцијата на младите. Ако не победат денес, ќе победат утре. Бидејќи ова е нивно време да созреат и да се обидат да изградат подобар свет за себе и за своите деца. Ниту една влада не може да го запре бунтот на младите, бидејќи револуцијата се случува во нивните домови. И тие имаат деца. Студентското движење, со својата храброст, охрабри многу луѓе кои веќе се откажаа од идејата дека работите можат и мора да се променат. Мислам дека следните избори ќе покажат колку студентите успеале да ја променат свеста на граѓаните на Србија.
Колку имавте можност да се информирате за одмаздата на владата – тепања, апсења, малтретирање на студенти и сите граѓани кои стојат покрај нив, доведување криминалци во полициски униформи, отпуштања на професори, судии, лекари, највештите професионалци?
„Не живеам во Србија, како што е добро познато, иако често доаѓам и ја доживувам како дел од земјата на која ѝ припаѓам и која ми припаѓа мене. Впрочем, ги погребав моите стари родители во Белград. Имам многу луѓе и пријатели тука со кои ги споделувам радостите и тагите од овој наш живот, па затоа сум свесен за бројни несоодветни работи што се случуваат. Тешко ми е да поверувам колку далеку може да оди оваа темнина и колку далеку стигна корупцијата. Сето тоа ме оптоварува и морам да признаам дека не бркам информации. Понекогаш дури и ги избегнувам, можеби веќе сум стигнал до возраста кога ми е сè потешко да се справам со оваа прекумерна темнина.“
Културата и уметниците беа особено погодени во изминатата година и пол, таргетирањето на режисерот Горан Марковиќ стана опасно за неговата безбедност, буџетите се укинати, „црните листи“ се во функција, филмот и другите бројни творци се лишени од правото да работат и да постојат… Како го коментирате тоа?
„Немам зборови. Човекот останува без зборови. Тоа се, како што вели Крлежа, „Долга, глувонема состојба на умот, зашеметена немост кога умот на човекот ќе застане… Да веруваш или не во моќта на човечките докази… да се сомневаш во нив… Да удираш пенкало како копје… Да останеш инвалид… духовен инвалид…“. Им се восхитувам на моите колеги кои упорно се борат и го зачувуваат своето достоинство и достоинството на овој народ, што е суштината на уметноста и уметниците. Горд сум на моите пријатели од мојата генерација, како Горан Марковиќ и Сека Саблиќ. Помладите, како Бјелогрлиќ, Која, Боки Димитријевиќ, Јелена Ступљанин. И уште помладите, како Милан Мариќ, со кого ја делам сцената во „Кој се плаши од Вирџинија Вулф“. А најмладите, чии имиња не ги знам, но ги гледам, ги поздравуваат и навиваат за сите нив“, заклучи Шербеџија.
