Најавите на Трамп за намалување на американското воено присуство во Европа, заедно со критиките кон европските сојузници и доведувањето во прашање на Член 5 на НАТО, предизвикаа сериозна загриженост кај европските земји. Одлуката за повлекување на дел од американските сили од Германија и откажувањето на одредени распоредувања што требаше да го зајакнат источниот крило на Алијансата беа особено резонантни.
Зависност од САД
Иако европските влади јавно продолжуваат да ја нагласуваат важноста на трансатлантското партнерство, зад сцената, сценариото во кое Европа мора самостојно да ја организира одбраната на континентот, барем во почетната фаза од евентуален конфликт со Русија, се разгледува сè посериозно.
Најголемиот проблем за европските членки на НАТО не е само бројот на војници или количината на оружје. Со децении, целата командна архитектура на Алијансата е изградена околу американското лидерство. САД обезбедуваат клучни разузнавачки системи, сателитски надзор, логистика, воздушна одбрана и координација на големи воени операции.
Без американска поддршка, НАТО формално може да преживее, но неговата способност за брзо и организирано реагирање би била сериозно ослабена.
Затоа европските земји денес не само што размислуваат за зголемување на воените буџети, туку и за создавање алтернативен команден систем што би можел да функционира дури и ако Вашингтон одлучи да остане настрана.
„Економист“ пишува дека работат на создавање еден вид „нордиско-балтичка оска“, која би ја сочинувале Велика Британија, скандинавските земји, балтичките земји и Полска. Токму овие земји денес ја гледаат Русија како најголема безбедносна закана и веќе инвестираат значителни ресурси во одбраната.
Влегувањето на Финска и Шведска во НАТО дополнително го промени безбедносниот пејзаж на северна Европа. Балтичкото Море практично стана внатрешен простор на Алијансата, а соработката меѓу нордиските земји никогаш не била поинтензивна.
Полска станува клучна воена сила на источниот дел од Европа. Варшава брзо го зголемува својот воен буџет, ја модернизира својата армија и се стреми да преземе водечка улога во одбраната на регионот. Доколку американскиот ангажман ослабне, Полска, заедно со нордиските земји, би можела да стане ‘рбетот на европското одвраќање од Русија.
Британски модел за брз одговор
Посебно внимание се посветува на Здружените експедициски сили (JEF), воена коалиција предводена од Велика Британија, која ги обединува десетина нордиски и балтички држави. Иако JEF формално беше замислен како дополнување на НАТО, во последниве години сè повеќе се смета за можна рамка за европска одбрана во кризни ситуации.
За разлика од НАТО, каде што секоја членка може да блокира заедничка одлука, JEF овозможува побрза политичка и воена акција меѓу државите што имаат слични безбедносни интереси. Оваа флексибилност денес се смета за една од неговите најголеми предности.
Велика Британија има посебна улога во оваа приказна. И покрај проблемите во сопствените вооружени сили и годините на недоволно инвестирање, Лондон сè уште има силна воена инфраструктура, нуклеарен арсенал и искуство во водење меѓународни операции. За многу европски земји, Британците би можеле да станат главен организатор на одбранбената соработка ако ослабне американското лидерство.
Проблеми и предизвици
Нема воздушна одбрана, транспортни капацитети, ракетни залихи и координиран команден систем. Покрај тоа, на Европа сè уште ѝ недостасува унифицирана политичка стратегија. Додека источните членки бараат посилен одговор на Русија, некои западноевропски земји остануваат претпазливи во врска со прекумерната милитаризација на континентот.
Поради оваа причина, европските експерти за безбедност веруваат дека целосна замена на американската улога не е реална на краток рок. Но, исто така, постои растечко верување дека Европа повеќе не може да ја темели својата безбедност само врз претпоставката дека Вашингтон секогаш автоматски ќе интервенира.
Последните неколку години покажаа колку брзо можат да се променат геополитичките околности. Војната во Украина, растечките тензии меѓу големите сили и сè понепредвидливата американска политика ги принудија европските земји посериозно да размислат за сопствената одбрана.
Затоа денешните дискусии за европскиот „План Б“ повеќе не се теоретска дебата, туку почеток на создавањето нов безбедносен модел за континентот. Прашањето повеќе не е дали Европа треба да развие поголема воена автономија, туку колку брзо може да го стори тоа.
