Што е дуално образование и зошто им е потребно на учениците?
Според најновите податоци од Министерството за образование и наука, околу 12.000 ученици веќе се вклучени во дуално образование во Бугарија.
За споредба, во 2016 година имало само 353.
Што е двојна форма?
Зборот „дуално“ доаѓа од латинскиот јазик и значи „двојно“.
Накратко, ова е обука на два фронта: училиште + вистинска компанија.
Наместо детето да поминува 5 дена во неделата во училница, заглавено во учебници со теорија од минатиот век, тие го делат времето според формулата „И учиш и работиш и добиваш плата“.
Ова не е уште една чудна необичност на домашниот образовен систем или социјален експеримент врз грбот на децата. Татковината на овој систем е Швајцарија, каде што функционира беспрекорно со децении.
Двојната обука е всушност модерен наследник на старото класична пракса или чиракување.
Во 1860-тите, Германија и Швајцарија одлучија да ја земат оваа успешна, вековна практика на еснафи и да ја комбинираат со модерното образование. Така се роди институционализираниот систем што го знаеме денес.
Се додава таканареченото „трето место за учење“ – специјални меѓукомпаниски центри за почетни практични вештини.
Во Швајцарија, над 60% од младите луѓе по 9-то одделение го избираат овој пат.
Проектот во Бугарија беше започнат и развиен во партнерство со швајцарската влада.
Идејата е едноставна: бизнисот сам го негува потребниот персонал, наместо да чека државата да му испрати теоретичари без ниту еден ден работно искуство.
Како функционира?
Во 8-мо, 9-то и 10-то одделение, сè е исто како порано – децата учат на училиште, со акцент на општообразовни предмети и теорија.
Во 11-то одделение, учениците поминуваат 3 дена во училиште и 2 дена во реална работна средина (во партнерската компанија на средното училиште), а во 12-то одделение пропорцијата е обратна – 2 дена во училиште и 3 дена на работа.
Зад нив стои таканаречен ментор – искусен вработен од компанијата кој ги учи занаетот чекор по чекор.
Работиме според однапред испланирана програма што ја надополнува училишната наставна програма.
Во 11-то и 12-то одделение, тинејџерите потпишуваат вистински договор за вработување и добиваат месечна плата за часовите поминати во компанијата.
Значи, кога ученикот ќе го напушти училиштето на 18 години, тој или таа веќе има 2 години работно искуство, професија и контакти во бизнисот.
Сепак, податоците покажуваат дека врската помеѓу бизнисот и стручното образование во секторот останува помалку развиена. Исто така, постојат професии каде што недостатокот на дуална обука покренува сериозни прашања – нема ниту едно место во дуалната форма за „Наставник-асистент“, „Бармедицински персонал“, „Здравствен асистент“, „Оперативно сметководство“ и голем број други професии.
Една од главните причини за ограничениот опсег на дуална обука веројатно останува тешкотијата во наоѓањето работодавци кои се подготвени активно да учествуваат во процесот.
Двојната форма бара сериозна посветеност од компаниите – обезбедување ментори, работни места, опрема и време за обука, како и вистинско учество најмалку три години по аплицирањето.
За малите бизниси, ова често е тешко да се постигне, а на некои големи компании им недостасува доволен стимул да инвестираат во средно образование.
Извештајот на Институтот за пазарна економија (ИМЕ) нагласува дека двојната форма е најдиректниот мост до вработување, бидејќи во некои региони (како Русе и Габрово) помеѓу 28% и 32% од учениците во средните стручни училишта го избираат овој пат, избегнувајќи ја стапицата на „непотребни дипломи“.
Бројот на работодавци кои активно вработуваат и обучуваат студенти со двојно образование се зголемил од 661 во 2025 година на 727 компании во 2026 година, според податоците од Министерството за образование и наука.
Бугарија сериозно вложува во образованието и негово поврзување уште од училишни гоини во бизнисот, кому пак. како најнов тренд сериозно му недостасуваат млади луѓе и воопшто работен кадар кој брзо треба да се вклучи во работниот процес..
