„Нов СТАРТ“, последниот нуклеарен договор меѓу Вашингтон и Москва што датира од времето на Студената војна, е пред истекување, а со него и ограничувањата за двете водечки нуклеарни сили.
Истекот на рокот доаѓа во време кога претседателот Доналд Трамп се обидува да го исполни своето ветување „Америка на прво место“, поради кое ги поништи меѓународните договори што ги ограничуваат Соединетите Американски Држави. Но, се чини дека во случајот со Новиот СТАРТ, проблемот е повеќе инерција отколку идеологија.
Рускиот претседател Владимир Путин предложи едногодишно продолжување на договорот „Нов СТАРТ“ во септември.
Кога Трамп се качи на хеликоптерот, на новинарско прашање одговори дека продолжувањето „му звучи како добра идеја“, но оттогаш немало многу разговори на таа тема.
Сојузникот на Путин, Дмитриј Медведев, кој како тогашен руски претседател го потпиша Новиот СТАРТ со својот колега Барак Обама во 2010 година, во неодамнешно интервју за весникот „Комерсант“ изјави дека Русија не добила никаква „значајна реакција“ на Новиот СТАРТ, но дека тоа сепак му дава време на Трамп.
Претставник на Белата куќа, под услов да остане анонимен, изјави дека Трамп би сакал да воведе „ограничувања за нуклеарно оружје и да ја вклучи Кина во преговори за контрола на оружјето“.
Начинот на кој ова ќе се направи, рече функционерот, Трамп „ќе разјасни во свој временски рок“.
Дарил Кимбал, директор на Здружението за контрола на оружјето, кое го поддржува намалувањето на нуклеарниот ризик, рече дека втората администрација на Трамп, која ги маргинализираше дипломатите од кариера и им го довери донесувањето одлуки само на неколку луѓе, не функционира на начин што нормално би овозможил сложени преговори.
Трамп „се чини дека има вистински инстинкти по ова прашање, но досега не успеа да спроведе никаква кохерентна стратегија“, рече Кимбал.
Џон Волфстал, раководител на одделот за глобален ризик во Федерацијата на американски научници, рече дека Трамп и Путин би можеле да се јават на телефон и веднаш да се договорат за продолжување на Новиот СТАРТ на политичко ниво.
„Ова е многу лесна задача што администрацијата на Трамп требаше да ја заврши пред неколку месеци“, рече тој.
Волфстал е меѓу експертите вклучени во „Одбројувањето до Судниот ден“, што го симболизира времето кога човештвото е блиску до уништување. Часовникот неодамна беше поместен малку поблиску до полноќ, делумно поради истекот на Новиот СТАРТ.
„Сама формалност“?
Во октомври, Трамп се залагаше САД да продолжат со нуклеарните тестирања за прв пат по повеќе од 30 години, иако не е јасно дали ќе го стори тоа.
Русија веќе го суспендираше клучниот елемент од Новиот СТАРТ што дозволува инспекции во 2023 година, бидејќи односите со владата на американскиот претседател Џо Бајден нагло се влошија поради руската инвазија на Украина.
Александар Храмчихин, руски воен аналитичар, рече дека двете сили веќе навестиле дека ќе дејствуваат како што сакаат.
„Јасно е дека договорот заврши“, рече тој. „Тоа е само формалност и ќе исчезне.“
Василиј Кашин, директор на Центарот за европски и меѓународни студии во Москва, изјави дека Русија ќе следи дали САД го зголемуваат својот нуклеарен арсенал и, доколку го сторат тоа, ќе одлучи за контрамерки.
„Но, ако Американците не преземат никакви драстични мерки, како што е распоредување боеви глави, Русија најверојатно едноставно ќе чека, ќе гледа и ќе молчи“, рече тој.
Кинескиот фактор
Таканаречениот Нов СТАРТ ги ограничи Русија и САД на максимум 1.550 распоредени стратешки нуклеарни боеви глави, што е намалување од речиси 30 проценти во однос на претходната граница поставена во 2002 година.
Исто така, се ограничува бројот на лансери и тешки бомбардери на 800 за двете земји, иако бројот е сè уште доволен за да се уништи Земјата.
За време на неговиот прв мандат, исто така пред истекот на Новиот СТАРТ, Трамп инсистираше во новиот договор да ја вклучи Кина, чиј арсенал брзо расте, иако многу побавно од двете големи нуклеарни сили. Американскиот преговарач дури и провокативно постави празен стол со кинеско знаме на него.
По преземањето на функцијата во 2021 година, Бајден брзо се согласи да го продолжи Новиот СТАРТ за пет години, до 2026 година.
И покрај неговиот став за Новиот СТАРТ, Трамп ентузијастички ја обнови дипломатијата со Русија што Бајден ја суспендираше поради војната, поканувајќи го Путин на самитот во август во Алјаска и безуспешно обидувајќи се да посредува во договор во Украина.
Франција и Обединетото Кралство, сојузници на Соединетите Американски Држави, исто така имаат воспоставено нуклеарни арсенали во помал обем, додека Индија, Пакистан, Израел и Северна Кореја имаат нуклеарно оружје, но не се дел од меѓународните договори.
