Конфликтот на Блискиот Исток го ограничи протокот на нафта и природен гас низ Ормутскиот теснец, намалувајќи ја глобалната понуда за околу една петтина.

Ова нарушување не само што предизвика нагло зголемување на цените на горивата, туку ги намали и залихите на петрохемиски производи неопходни за производство на секојдневни производи како што се обувки, облека и пластични кеси, пишува CNN .

Притисокот сега се шири на сите делови од потрошувачкиот пазар, со зголемување на цените на материјали како што се пластика, гума и полиестер. Последиците се најочигледни во Азија, која сочинува повеќе од половина од глобалното производство и е во голема мера зависна од увезената нафта и други суровини.

Во Јужна Кореја, каде што граѓаните панично купуваат кеси за ѓубре, владата ги повика организаторите на настани да ја минимизираат употребата на предмети за еднократна употреба. Тајван отвори телефонска линија за производителите да се откажат од пластика, додека одгледувачите на ориз таму им кажаа на локалните медиуми дека може да ги зголемат цените бидејќи не можат да добијат вакуумски кеси.

Во Јапонија, нафтената криза предизвика стравувања дека пациентите со хронична бубрежна инсуфициенција нема да можат да добијат третман поради недостаток на пластични медицински цевки што се користат во хемодијализата. Во меѓувреме, малезиските производители на ракавици предупредуваат дека недостатокот на нафтен нуспроизвод потребен за производство на гумен латекс ја загрозува глобалната понуда на медицински ракавици.

„Ова многу, многу брзо се прелева во сè: пиво, тестенини, чипс, играчки, козметика“, рече Ден Мартин, ко-раководител на деловната интелигенција во „Дезан Шира и соработници“, компанија која им помага на меѓународните компании да се прошират во Азија.

Тоа е затоа што пластичните капачиња, гајбите, кесите за грицки и контејнерите стануваат сè потешки за набавка. „Нафтените деривати се потребни и за производство на лепила за обувки и мебел, индустриски мазива за машини и растворувачи за бои и чистење“, додаде Мартин. „Прекините во снабдувањето со нафта и испораката брзо се прелеваат во петрохемиската индустрија и стоките за широка потрошувачка.“

 Нарушувањата на пазарите на стоки и производството вршат притисок врз глобалната инфлација и го попречуваат економскиот раст. Производителите плаќаат повеќе за енергија и суровини, што влијае на маржите на профит и почнува да ги зголемува цените за потрошувачите. Зголемените трошоци за гориво ги нарушуваат патувањата и логистиката, додека ограничените залихи на други суровини од Блискиот Исток, како што се ѓубрива и хелиум, би можеле да доведат до повисоки цени на храната и електрониката.

„Се соочуваме со толку сложени последици во време кога многу економии имаат ограничен простор за апсорбирање на шокови“, објави Меѓународниот монетарен фонд на својот блог во понеделник. „Иако војната би можела да ја обликува глобалната економија на различни начини, сите патишта водат кон повисоки цени и побавен раст“.

Нема излез.

Земјите почнаа да ослободуваат историски количини нафта од стратешките резерви за да ги ублажат ефектите од војната. Сепак, голем дел од пошироката криза во снабдувањето произлегува од недостиг на нафта, нафтени нуспроизводи и клучна суровина за синтетички материјали, за кои производителите имаат значително помалку залихи и немаат замени.

Некои петрохемиски компании во Азија, кои увезуваат повеќе од половина од својата нафта од Блискиот Исток, во последните недели го намалија производството или прогласија виша сила поради ограничени суровини. Виша сила е правен термин што се однесува на непредвидливи околности што ја спречуваат компанијата да исполни договор.

Јужна Кореја го искористи укинувањето на американските санкции за одредени руски нафтени производи за да ја купи својата прва пратка нафта од Москва од почетокот на војната во Украина. Сеул, исто така, воведе забрана за извоз на нафта за да ги зачува домашните залихи.

Мартин од „Дезан Шира и соработници“, компанија која соработува со производители во Виетнам, изјави дека недостигот на нафта води до повисоки трошоци за влезни материјали за клиентите, особено за оние кои произведуваат производи со строги спецификации, како што се полупроводници, автомобилски делови и пакување за медицински производи и храна.

„Навистина нема многу излез, освен да се намали производството и да се користи помалку енергија“, рече тој. „Сите компании се натпреваруваат едни со други. Сите се во иста позиција.“ 

Еден од најголемите трговци на големо со пластична амбалажа во Тајланд соопшти дека ги зголемил цените на проѕирните целофански кеси за 10%, кои се широко користени во ресторани, тезги со храна и достава. Индиските медиуми известуваат дека и цената на флашираната вода расте, а цената на пластичните капачиња се зголемила четирикратно од почетокот на војната. Службеник во Нонгшима, најголемиот производител на инстант тестенини во Јужна Кореја, изјави дека нивниот добавувач на пластична амбалажа моментално има залихи за околу еден месец.

Шариен Го, виш петрохемиски аналитичар во ICIS, изјави дека стоките за широка потрошувачка кои во голема мера зависат од пластична амбалажа, како што е козметиката, би можеле да бидат уште поранливи на недостиг од некои производи што содржат пластика.

„Производителите на финални производи би можеле да ги користат своите залихи, но на крајот би можеле да снемаат“, рече таа. „Мислам дека наскоро би можеле да ни снема.“

Нарушувањето се шири на Запад.

Со оглед на тоа што Азија е првиот регион што ги почувствува последиците од кризата со горивото, новите проблеми со снабдувањето не се добар знак за остатокот од светот ако нафтата и другите ресурси не можат да се произведуваат или испорачуваат од Блискиот Исток. Покрај производството на околу 17% од светската нафта и 30% од пластичната смола, Блискиот Исток обезбедува и 45% од сулфурот што се користи во ѓубривата, 33% од хелиумот што се користи во производството на полупроводници, здравствената заштита и воздухопловството, и 22% од уреата и амонијакот што се користат во ѓубривата, според „Морган Стенли“.

Американските земјоделци веќе плаќаат повеќе за ѓубриво бидејќи цената на увезената уреа се зголеми за околу една третина од почетокот на војната. Во Индија, производителите на кондоми пријавуваат прекини во производството поради недостаток на пакување и силиконско масло, за чие производство се потребни петрохемиски суровини, како и амонијак.

„Слично на пандемијата на Ковид, шокот се одвива во фази, а не истовремено – бран на нарушувања во синџирот на снабдување се движи кон запад“, напишаа аналитичарите на JP Morgan во белешка до клиентите минатата недела.

Во последните недели, азиските земји се фокусираа на ублажување на скокот на цената на нафтата со мерки како што се ослободување на резервите на нафта, ограничување на цените на горивата и скратување на работното време за заштеда на енергија. Но, ограничувањата во снабдувањето ќе станат построги во април, според JP Morgan, бидејќи последните пратки сурова нафта од пред војната треба да пристигнат на почетокот на месецот.

Аналитичарите велат дека некои производители на стоки за широка потрошувачка ги одложуваат купувањата на материјали со надеж дека цените ќе паднат ако се реши конфликтот на Блискиот Исток.

Ќиу Џун, 36-годишен производител на полиестер во источниот кинески град Хаининг, изјави дека цената на полиестерските гранули потребни за производство на ткаенина скокнала за околу 50% откако е затворен Ормутскиот теснец. Тоа е зголемување што неговите клиенти во индустријата за домашен текстил, облека и преѓа не се подготвени да го прифатат. Неговата фабрика, со околу десетина вработени, сè уште работи, но само за да ги исполни постојните нарачки. Тој вели дека усвоил пристап „чекај и види“ за да избегне преплатување за суровини за производство на залихи што не може да ги продаде.

„Загрижен сум“, рече Ќу. „Целата индустрија се чувствува исто. Никој не знае како ќе се одвива војната.“

Други се обидуваат да ги намалат трошоците со користење помалку пластика во нивното пакување. Во Индонезија, каде што цените на пластиката се дуплираа во изминатиот месец, компаниите ја намалуваат дебелината на материјалите за пакување, според Индонезиската федерација за пакување. Некои дури размислуваат за употреба на други материјали, како што се хартија, стакло, алуминиум или рециклирана пластика. Сепак, федерацијата предупредува дека секоја од овие опции би претставувала свои предизвици во однос на издржливоста, усогласеноста со безбедносните прописи и времето потребно за прилагодување на производствените линии и наоѓање нови добавувачи, што може да трае од шест месеци до една година.

Преминувањето на рециклирана пластика може да биде скапо, рече Стивен Мур, основач на MLT Analytics, платформа за податоци за трговија со пластика. Тој истакна дека глобалното снабдување со рециклирана пластика е веќе ограничено и обично чини пет до седум пати повеќе од пластиката добиена од фосилни горива.

„Дури и ако ситуацијата во Ормутскиот теснец се нормализира утре, мислам дека ќе бидат потребни барем уште неколку месеци пред да се врати некаков привид на нормалност во азискиот сектор за пластика“, рече тој.