Новото законодавство доаѓа пред парламентарните избори во септември и е дел од политиката на централно-десничарската влада, која зависи од поддршката на крајно десничарските Шведски демократи, кои имаат за цел да создадат една од најнепријателските средини за неевропејците во Европа, според „Гардијан“.

Одземање на дозволата поради „лошо однесување“

Пратениците го усвоија таканаречениот закон за „добро однесување“ доцна во понеделникот навечер, кој ќе важи за идните апликанти, за оние чии апликации се обработуваат, а исто така и ретроактивно за многу сегашни жители. „Секој што не се однесува правилно не може да смета на останување“, рече шведскиот министер за миграција Јохан Форсел во март кога го претстави законот.

Иако законот не прецизира кое однесување се смета за неприфатливо, владата претходно наведуваше примери како што се неплатени долгови, даночно затајување, криминал и врски со екстремистички организации. Задачата за проверка на дозволите ќе ѝ припадне на Шведската агенција за миграција, а секоја одлука ќе биде предмет на жалба.

Критики за произволни критериуми

Законот беше остро критикуван од опозициските политичари и здруженијата за човекови права, опишувајќи ги критериумите како произволни. „Ова би довело до ризик дозволите за престој да бидат одбиени или поништени врз основа на однесување кое не е ниту нелегално ниту казниво за шведските граѓани“, неодамна предупреди Амнести Интернешнл.

Организацијата „Заштитници на граѓански права“ со седиште во Стокхолм изјави дека законодавството „го поткопува владеењето на правото“. „Законот за добро однесување ги остава луѓето во неизвесност за тоа какви дејствија или изјави би можеле да се користат против нив“, додадоа тие во соопштение. 

Контроверзниот закон за „свиркачи“

Шведскиот парламент, исто така, со тесно мнозинство од 174 гласа „за“ и 172 „против“ го поддржа контроверзниот таканаречен „закон за дојавувачи“, кој би барал од многу вработени во јавниот сектор да пријават секој за кого веруваат дека е недокументиран. Критичарите на новиот закон долго време предупредуваат дека тој негативно ќе влијае на физичкото и менталното здравје на мигрантите и значително ќе го зголеми ризикот од расно профилирање.

„Ова е сурова и неефикасна политика што ја отвора Пандорината кутија на кодошење, што е белег на авторитарните држави“, изјави во соопштението Јакоб Линд, постдокторски истражувач во областа на меѓународната миграција на Универзитетот Малме. „Денешното гласање ќе има катастрофални последици за недокументираните мигранти, кои ќе бидат дополнително турнати на маргините на општеството бидејќи нивниот пристап до права е ограничен“.

Исклучоци што не нудат доволна заштита

По раширените критики, наставниците, лекарите и социјалните работници беа ослободени од обврската за пријавување. Сепак, вработените во даночните власти, бироата за вработување и агенциите за социјално осигурување се меѓу оние кои ќе мора да ја известат полицијата доколку се сомневаат дека биле во контакт со лица без документи за престој.

„Во пракса, информациите ќе се движат меѓу различни служби, агенции и имиграциски власти“, рече таа, објаснувајќи дека ова веројатно би довело до тоа некои целосно да избегнуваат контакт со здравствените работници. Нејзиниот став е поддржан од шведските истражувачи кои, откако разговараа со јавните службеници, предупредија дека законот во суштина ќе ги претвори јавните службеници во гранична полиција.

Тие го наведоа примерот на мајка која се породува со помош на бабица; иако бабицата е ослободена од обврската за пријавување, таа сепак ќе мора да го регистрира детето кај даночните власти, кои потоа би можеле да го пријават семејството во полиција.

Владино оправдување и споредби со други земји

Шведската влада долго време ги бранеше мерките, тврдејќи дека тие се неопходни за да се обезбеди дека оние на кои не им е законски дозволено да останат во Шведска можат да се вратат во своите матични земји. Новите барања за регистрација имаат малку паралели низ Европа.

Финска долго време размислуваше дали да ги продолжи ваквите обврски, додека во Германија службите за социјална помош се борат со барањата за известување две децении. Во Велика Британија, Тереза ​​Меј воведе политика на „непријателска средина“ во 2012 година, која имаше за цел да го ограничи пристапот до работа, бенефиции и други услуги на оние кои не можеа да го докажат своето право на престој.

Подоцна се покажа дека многу легални жители не биле во можност да го докажат својот статус, а Националната канцеларија за ревизија заклучи во 2018 година дека политиката не ги оправдува инвестираните пари на даночните обврзници.

„Сега не е време за уште еден лов на вештерки“

Европската федерација на синдикати на јавните служби во понеделник ја отфрли идејата за принудување на работниците да дејствуваат како информатори. Јан Вилем Гудриан од синдикатот рече дека „сега не е време за уште еден лов на вештерки“. Наместо тоа, тој ги повика владите да запомнат дека „јавните служби ќе престанат да функционираат без работници мигранти во Шведска и во многу земји-членки на ЕУ“.

Новиот закон ќе поттикне клима на „сомнеж, страв и расизам“, додаде тој, а во исто време ќе го загрози фундаменталното право на луѓето на азил. „Тој само ѝ дава легитимитет на крајната десница, која е премногу среќна што ги гледа своите најлуди соништа за масовен надзор, притвор и депортација како се остваруваат на сметка на етиката на јавната служба“, заклучи тој.