Израелската компанија за надзор и дигитална форензика „Селебрajт“ ја прекина продажбата на својата технологија во Русија на почетокот на 2021 година. Сепак, ново истражување покажува дека само неколку месеци подоцна, руските истражители ја користеле технологијата за да следат истакната руска опозициска фигура.
Во 2021 година, „Селебрајт“ објави дека повеќе нема да ја продава својата технологија на Русија. Станува збор за алатки што овозможуваат пристап до заклучени мобилни телефони и брзо извлекување податоци од нив.
Одлуката доаѓа по широко распространетите критики дека руските власти ја користеле технологијата Celebrite кон крајот на 2020 година за да го пребараат телефонот на Љубов Собол, истакнат опозициски политичар и сојузник на Алексеј Навални.
Истрагата покажува дека технологијата била користена дури и по забраната
Според анализата на истражувачите од организацијата „Ситизен лаб“ на Универзитетот во Торонто и документите обезбедени од правниот тим на опозицискиот политичар Андреј Пивоваров, руските истражители ја користеле технологијата „Селебрит“ за да пристапат до неговиот iPhone неколку месеци по забраната.
Доказите дека Русија продолжила да ги користи производите на „Селебрејт“ против друг истакнат опозициски активист сугерираат дека компанијата не успеала да ја спречи употребата на нејзините уреди за извлекување податоци од страна на Кремљ.
Ова не е прв показател дека „Селебрејт“ нема целосна контрола врз своите производи. Уште во 2022 година, израелскиот весник „Хаарец“ објави дека руските истражители јавно изјавиле дека користат алатки на „Селебрејт“.
Секоја употреба во Русија беше неовластена
Компанијата не одговори директно на прашањата од Форбс. Наместо тоа, таа им проследи на медиумите писмо што директорот за маркетинг на компанијата, Дејвид Ги, го испратил до „Ситизен Лаб“ и „Аксес Нау“.
Во писмото, тој вели дека истражувачите не ѝ дозволиле на компанијата да го види извештајот пред да биде објавен. „Секоја употреба на постар хардвер на Celebrite во Русија по март 2021 година е целосно неовластена“, напиша Ги.
Тој додаде дека хардверот продаден пред март 2021 година би бил некомпатибилен со денешните модерни уреди и би работел без техничка поддршка, согласност или какво било законско одобрение од „Селебрајт“.
Тој, исто така, истакна дека компанијата не продава производи на земји кои се под санкции на Соединетите Американски Држави, Европската Унија, Велика Британија или Израел.
Со години, Селебрејт се соочуваше со критики за продажба на авторитарни режими.
„Селебрejт“ е компанија чии акции се тргуваат на берзата „Насдак“. Во првиот квартал од 2026 година, таа оствари приход од 128 милиони долари.
Компанијата постојано е критикувана за продажба на својата технологија на земји со лоши резултати во почитувањето на човековите права.
Во 2019 година, властите во Мјанмар користеа уреди „Селебрejт“ за да ги претресат телефоните на новинарите на „Ројтерс“.
Амнести Интернешнл во 2024 година објави дека српските власти ја користеле технологијата Celebrite за пристап до уредите на истражувачки новинар и студент-демонстрант.
После тоа, компанијата објави дека престанала да ги продава своите производи и во Мјанмар и во Србија.
Големи договори со Службата за имиграција на САД
„Селебрајт“ е исто така најголемиот снабдувач на мобилна форензичка технологија за Службата за имиграција и царина на САД (ICE).
Агенцијата е критикувана поради својата агресивна политика кон нелегалните имигранти за време на администрацијата на претседателот Доналд Трамп.
Во септември минатата година, „Селебрајт“ ја доби најголемата нарачка од ICE досега, вредна 11,1 милиони долари.
Пивоваров затворен поради работа во продемократска организација
Директорот Пивоваров беше уапсен во 2021 година за водење на „Отворена Русија“, продемократска невладина организација која беше прогласена за „непожелна“ од руските власти.
Тој беше затворен до 2024 година, кога беше ослободен како дел од историската размена на затвореници меѓу Истокот и Западот. Руските власти го задржаа неговиот телефон од 2021 до 2023 година, кога им беше вратен на неговите адвокати.
Денес тој живее во Германија.
Пивоваров за „Форбс“ изјави дека е изненаден што израелското Министерство за одбрана, кое го контролира извозот на таква технологија, дозволило опремата на „Селебрajт“ да заврши во Русија и да се користи против опозицијата.
„Многу е тажно што земја која се бори за слобода му помага на диктаторски режим во Русија, кој е поддржан од Иран“, рече тој. „Израел му помага на тој режим да изврши притисок врз луѓето кои се борат за слобода во Русија“.
Анализата на iPhone откри траги од уредот Celebreite
Истражувачите од „Ситизен лаб“ анализирале iPhone 12 што му припаѓал на Пивоваров и откриле дека уредот бил поврзан преку USB кабел со Универзален уред за форензичко екстракција (UFED) во јуни 2021 година. Со водечката алатка Celebrite за екстракција на податоци од мобилни телефони.
Бидејќи Пивоваров не им го дал на истражителите кодот за отклучување на телефонот, се верува дека руските власти го користеле UFED за пристап до уредот.
Ситизен Леб наведува дека истражителите потоа барале специфични контакти, вклучувајќи ги и вработените во организацијата „Отворена Русија“, чиј директор бил Пивоваров. Некои од тие контакти подоцна станале цел на операција за сајбер шпионажа поврзана со руската Федерална служба за безбедност (ФСБ). Според истражувачите, хакерите се обидувале да пристапат до нивните онлајн сметки преку фишинг пораки.
Може ли Celebrite далечински да ги исклучи своите уреди?
Сепак, не е јасно колку е навистина ефикасен таков механизам.
Во поднесоците до Комисијата за хартии од вредност на САД, „Селебрајт“ наведува дека може да ги прекине лиценците на корисниците или „да ја оневозможи употребата на софтверот“ ако утврди дека е прекршен договорот за користење.
Макс предупредува дека во пракса ова би можело да значи само забрана за нови ажурирања на софтверот.
Во тој случај, корисниците сè уште би можеле да ги користат постоечките алатки на постарите модели на телефони, иако нема да можат да работат со понови уреди.
„Брзиот технолошки развој го прави постариот хардвер и софтвер за дигитална форензика неефикасен на релативно краток рок. Русија останува трајно на нашата листа на забранети корисници“, напиша Ги.
Активистите бараат построги мерки против злоупотребата на технологијата
Мак верува дека не е изненадувачки што Русија ја користи технологијата „Селебрит“ против опозицијата, бидејќи е многу лесна за употреба за време на протестите.
„Тие можат да го уапсат водачот на протестот, да му го земат телефонот, да ја откријат целата мрежа на контакти, а потоа да ги уапсат сите други“, предупреди тој.
Организацијата „Аксес Нау“, која му дава поддршка на Пивоваров, испрати писмо до компанијата „Селебрејте“ барајќи од неа да воведе законски и технички мерки што би спречиле идни злоупотреби.
Меѓу предлозите е воведување на таканаречен систем „killswitch“ кој автоматски би ги исклучувал уредите во земјите што ги прекршуваат условите за користење.
Новите алатки за вештачка интелигенција би можеле дополнително да го подобрат надзорот
Истражувачот на „Ситизен Леб“, Џон Скот-Рејлтон, исто така предупреди за новиот производ на „Селебрит“ наречен „Џенезис“.
Станува збор за систем со вештачка интелигенција кој може брзо да анализира полициски бази на податоци и информации извлечени од мобилни телефони, со цел да им предложи нови правци на истрага на истражителите.
Според него, ова е „вид на готова алатка што автократските режими би можеле да ја користат за мапирање на опозициските мрежи и идентификување на нови цели за надзор и репресија“.
Пивоваров не верува дека ќе се врати во Русија
Иако беше ослободен во 2024 година, Пивоваров очекува руските власти да покренат нова кривична постапка против него.
Затоа не верува дека наскоро ќе се врати во својата земја. „Немам шанси да бидам слободен во Русија.“
