Реформа на процесот на пристапување

Иако финансиското влијание е минимално во споредба со долгорочниот буџет на ЕУ од речиси два трилиони евра, влијанието на Црна Гора врз чувствителните преговори би можело да биде многу поголемо отколку што сугерира нејзината големина. „Финансискиот пакет за Црна Гора ќе биде контроверзен, не толку поради износот, туку поради принципот“, рече дипломат од ЕУ кој побара да остане анонимен поради чувствителноста на темата.

Процесот на проширување на ЕУ, кој беше застојан со години по пристапувањето на Хрватска во 2013 година, доби нов импулс. Претставници на Комисијата велат дека во последните шест месеци е постигнат поголем напредок отколку во изминатата деценија. 

Сепак, овој притисок предизвика и барања за реформа на процесот на пристапување, па затоа неколку европски престолнини предлагаат нови демократски заштитни мерки и постепена интеграција за кандидати како Украина. Црна Гора, за која изготвувањето на договорот за пристапување започна пред неколку недели, на тој начин стана тест за идниот бран на проширување.

Во исто време, Комисијата ги подготвува своите предлози со цел да преземе иницијатива во оваа област. „Црна Гора е преседан. Не треба да биде, но е неизбежно“, рече друг дипломат. Тој рече дека земјите-членки сакаат нивните ставови од преговорите за новата повеќегодишна финансиска рамка да бидат одразени и на ова прашање.

Буџетски импликации

Главното контроверзно прашање ќе биде како да се финансираат дополнителните трошоци што ги носи влезот на Црна Гора – со прераспределба на постојните ресурси или со наоѓање нови. Подеднакво важно е и какви последици ќе има ова врз фондовите на Унијата.

Програмите за финансирање ги одразуваат различните политички приоритети на земјите-членки и се главна точка на спор во преговорите за буџетот. Земјите од Јужна и Источна Европа бараат повеќе средства за кохезиона и земјоделска политика, додека северните членки инсистираат на инвестиции во конкурентност и одбрана.

Доколку стане членка, Црна Гора ќе биде нето примател, што значи дека ќе повлекува повеќе пари од буџетот отколку што ќе уплаќа во него. Според предлогот на Комисијата, значаен дел од кохезионите и земјоделските фондови би доаѓале од ресурсите што Црна Гора требаше да ги добие преку програмата „Глобална Европа“, наменета за помош за развој.

Дополнителни извори

Со други зборови, откако Црна Гора ќе го изгуби правото на помош за развој, тие веќе доделени пари ќе бидат пренасочени кон земјоделски и регионални фондови, но прашањето за финансирање на други програми останува отворено. Затоа, Комисијата предлага пропорционално зголемување на средствата за области како што се одбраната и конкурентноста. Ова е за да се осигури дека финансирањето за сегашните 27 членки нема да биде загрозено.

Сепак, прашањето од каде ќе дојдат овие дополнителни пари останува отворено. Ова би барало или нови даночни приходи на ниво на ЕУ, таканаречени сопствени ресурси или повисоки национални придонеси од земјите-членки.

Нето-придонесувачите како Германија и Холандија, познати по својата штедливост, се залагаат за намалување на вкупниот буџет на ЕУ за да се одржат националните придонеси што е можно пониски и веројатно ќе инсистираат на прераспределба на постојните средства.

Распределба на пари

Иако износот е занемарлив за националните буџети, ова прашање ќе постави преседан за идните договори за пристапување, од помалите земји како Албанија и Молдавија до многу посложениот случај на Украина.

Исходот би можел да биде поважен од борбата за моќ околу распределбата на парите во рамките на Унијата, бидејќи би можел да има и одбивен ефект врз побогатите земји кои размислуваат за членство, кои би биле нето придонесувачи од самиот почеток.

На пример, Исланд ќе одржи референдум кон крајот на август за тоа дали да се обноват преговорите за пристапување, кои беа прекинати во 2015 година. „Црна Гора поставува преседан“, рече друг извор директно запознаен со ова прашање. „ЕУ ќе мора да биде доследна во идните процеси на пристапување. Прашањето од кој фонд ќе дојдат парите ќе биде многу спорно.“