Нови правила и исклучоци
Регулативата за одржливо производство, усвоена во 2025 година, стапи на сила на 19 јули за големите текстилни компании. На помалите компании им беше даден преоден период и ќе мора да се прилагодат до 2030 година. Целта е да се охрабрат компаниите да нудат непродадени стоки на пазарот со попуст или да ги донираат наместо да ги уништуваат. Досега, уништувањето честопати беше финансиски поисплатливо од складирањето, преработката или препродажбата.
Сепак, регулативата предвидува исклучоци. Уништувањето е дозволено ако стоката станала опасна, ако е оштетена или извалкана и не може да се употреби повторно или да се обнови. Стоката може да се уништи и ако е понудена за донација на неколку социјални институции во Европската Унија, но тие не ја прифатиле во дадениот рок.
Индустрија: Бирократија која го промашува проблемот
Од друга страна, здружението на германската текстилна и модна индустрија смета дека законот не е во согласност со реалноста. Тие тврдат дека ја оптоварува домашната индустрија со бирократија, а воопшто не го решава проблемот со брзата мода. Експертот Јонас Штраке истакнува дека за вистинска одржливост се потребни ефикасни системи за собирање, сортирање и рециклирање текстил. Без овие предуслови, вели тој, забраната нема да има ефект.
„Во пракса, оваа мерка не дава вистински придонес кон циркуларната економија“, изјави Штраке за „Рајнише пост“. „Ниеден германски или европски производител не уништува правилно искористена нова стока. Сепак, се создава впечаток дека производителите масовно уништуваат нови производи. Овој закон во ЕУ носи многу нова бирократија токму кај оние компании кои не се одговорни за купишта стара облека и евтина, безвредна стока.“
Активисти: Добри намери, но и дупки во законот
Еколошките организации, исто така, изразуваат резерви. Мориц Јегер-Рошко од Гринпис во принцип ја поздравува забраната, но предупредува на можни дупки во законот што би можеле да ги искористат големите компании. „Компаниите лесно можат да ги заобиколат правилата, на пример со погрешно пријавување на производите. Без конзистентни контроли во пракса, ништо нема да се промени“, рече тој. Се поставува прашањето кој ќе ги проверува магацините и ќе утврди дали стоката е всушност оштетена или опасна и може да се уништи.
Јегер-Рошко се согласува дека законот не го решава клучниот проблем, а тоа е брзата мода. Овој бизнис модел се базира на трендовите на социјалните медиуми, кои брзо се копираат, масовно се произведуваат и се продаваат по екстремно ниски цени. Кога контејнери со стока со таков сомнителен квалитет пристигнуваат во Европа, за трговците на мало честопати не е профитабилно ниту да складираат ниту да враќаат непродадени количини.
