Европската комисија изрази загриженост во врска со извештаите за можна злоупотреба на шпионски софтвер и форензички алатки за мобилни телефони за нелегално следење на новинари и активисти во Србија.
„Секој обид за нелегален пристап до податоците на граѓаните, вклучително и новинарите и политичките противници, доколку се потврди, е неприфатлив“, изјави портпарол на Европската комисија за Радио Слободна Европа.
Во врска со наодите на Human Rights Watch дека бугарските власти издале лиценци за извоз на опрема за надзор во Србија и други земји каде што е документирано шпионирање на владини дисиденти, портпаролот изјави дека Европската комисија „ќе продолжи внимателно да ги следи случувањата во областа на владеењето на правото и основните права во Србија“.
Тој потсети дека во минатогодишниот извештај на Европската комисија за Србија е наведено дека таквиот надзор „има ефект на застрашување“ и „може да доведе до самоцензура“.
„Во Европската Унија, истрагите за вакви прашања се одговорност на секоја земја-членка. Комисијата очекува националните власти темелно да ги истражат сите такви обвинувања и да ја вратат довербата на граѓаните“, додаде портпаролот на Европската комисија.
Документите добиени од Human Rights Watch покажуваат дека бугарската компанија Circles BG имала лиценца за извоз на опрема за надзор во Србија од август 2023 до август 2024 година.
Во тој период, беше документирано дека алатки за хакирање мобилни телефони и шпионски софтвер биле користени против независни новинари и други граѓани, изјавија претставници на Human Rights Watch за РСЕ/РЛ.
Нелегалното надзор на новинари и активисти во Србија е истакнато во последниве години од бројни меѓународни организации и тела, вклучувајќи го и Советот на Европа, кој го стори тоа во Резолуцијата за состојбата на демократијата во Србија, усвоена на 23 јуни.
Бугарската компанија Circles BG е поврзана со израелската компанија NSO Group, која стои зад озлогласениот шпионски софтвер Pegasus што се користи за таен надзор низ целиот свет, вклучително и во Србија.
Human Rights Watch не можеше да утврди дали Circles BG користела извозни лиценци или дали опремата била извезена.
Портпаролот на Европската комисија за РСЕ/РЛ изјави дека Брисел е запознаен со извештајот на „Хјуман рајтс воч“ и дека ја анализира неговата содржина.
„ЕУ го контролира извозот, транзитот, посредувањето и обезбедувањето техничка помош поврзана со стоки со двојна употреба, вклучително и производи за кибер-надзор. Сето тоа со цел да се спречи, меѓу другото, ширењето на оружје за масовно уништување и да се зачува регионалниот мир, безбедност и стабилност, како и почитувањето на човековите права и меѓународното хуманитарно право“, додаде тој.
Тој истакна дека ЕУ значително ги заострила контролите на извозот на вакви производи и издаде упатства што треба да ја поддржат имплементацијата на контролите на извозот од страна на извозниците и надлежните органи.
Упатствата, додаде тој, предвидуваат дека технологиите за кибер-надзор не можат да ја напуштат територијата на ЕУ без овластување за извоз (или лиценца) издадено од надлежен орган на земја-членка на ЕУ.
„Властите на земјите-членки мора особено да го земат предвид ризикот дека овие производи би можеле да се користат во врска со внатрешна репресија или сериозни кршења на човековите права и меѓународното хуманитарно право“, рече портпаролот на Европската комисија.
Тој додаде дека наскоро ќе биде започната сеопфатна евалуација на Регулативата на ЕУ за двојна употреба, која ќе ги опфати и контролите на производите за сајбер надзор. Се очекува евалуацијата да биде завршена на почетокот на 2027 година.
Портпаролот истакна дека овие принципи важат и за Србија, како земја-кандидат за членство која се обврзала да го усогласи своето законодавство со законодавството на ЕУ и со европските стандарди и вредности.
Beta
