Разговорите требаше да започнат во селото Обирген, два дена по потпишувањето на меморандумот за разбирање со кој се отвори 60-дневен прозорец за постигнување траен договор за нуклеарната програма на Иран и се обезбеди нафтен сообраќај низ Ормутскиот теснец.

Откажувањето на разговорите е сериозен удар за потпретседателот на САД, Џ.Д. Венс, кој презеде водечка улога во промовирањето на мировен договор со цел да се стави крај на неколкумесечната непопуларна војна со Иран, пишува CNN . Овој потег претставува голем ризик за Венс, познат воен скептик кој се смета за веројатен претседателски кандидат за 2028 година, особено затоа што администрацијата помина месеци безуспешно обидувајќи се да го наговори Техеран на отстапки.

Одлуката за откажување беше донесена толку ненадејно што Венс го откажа летот за Швајцарија во четврток навечер, иако неговиот персонал и новинарите веќе се собраа во заедничката база на воздухопловните сили Ендрус.

Десетици претставници на Белата куќа и медиуми веќе беа во Швајцарија, подготвувајќи се за пристигнувањето на Венс. „Логистиката на овие преговори никогаш не била едноставна или предвидлива. Во овој момент, потпретседателот не заминува вечерва“, изјави портпаролот на Белата куќа доцна во четвртокот.

Причини за откажување

Откажувањето дојде откако полуофицијалната иранска новинска агенција Тасним објави дека иранските преговарачи сакале да видат знаци за спроведување на привремениот договор од страна на САД пред да започнат нови мировни преговори. Покрај тоа, арапската мрежа Ал-Мајадин, поврзана со Хезболах, објави дека Техеран го одложува испраќањето на својата делегација поради воената кампања на Израел во Либан.

Иако врховниот лидер на Иран, ајатолахот Моџтаба Хамнеи, во четврток изјави дека го одобрил Меморандумот за разбирање и покрај резервите, а САД ја укинаа блокадата на иранските пристаништа, преовладуваше неизвесност. Хамнеи рече дека Трамп го потпишал договорот „од очај“ и дека преговорите нема да бидат лесни. „Ако американската страна е премногу барачка, ние нема да го прифатиме“, рече тој во писмена порака.

Тензиите со Израел

Израел, кој не беше вклучен во мировните преговори, продолжи со борбите во Либан и во петокот започна нови воздушни напади, обвинувајќи го Хезболах за кршење на прекинот на огнот. Владата на Бенјамин Нетанјаху инсистира дека нема намера да се повлече од Либан, што предизвика отворени критики од Трамп и Венс.

Во четврток, Венс рече дека Израел мора да го почитува мировниот процес. „Она што понекогаш го фрустрира претседателот е тоа што се чини дека сме на работ на голем пробив во договорот, а потоа одеднаш има огромна експлозија во центар за цивилно население во Бејрут, и многу луѓе кои немаат никаква врска со Хезболах ги губат животите“, им рече Венс на новинарите, додавајќи дека таквите дејствија се „неприфатливи“.

Политички последици во САД

Договорот предизвика жестоки критики од републиканските „јастреби“, кои ја обвинија администрацијата дека капитулирала пред Иран. Сенаторот Бил Касиди го нарече „најлошата грешка во надворешната политика во последните децении“, додека претседателот на Комитетот за вооружени сили на Сенатот, Роџер Викер, го нарече пактот „целосно неконзистентен со целите на претседателот“.

И покрај критиките, Венс го претставува договорот како голема победа во медиумската офанзива. „Луѓето велат дека Иранците никогаш нема да го променат своето однесување. Па, можеби тоа е вистина, а ако го сторат тоа, тогаш немаат никаква корист од договорот. Но, не вреди ли да се проба?“, рече тој на брифингот во четврток. Претседателот Трамп, кој внимателно го следеше напредокот на Венс, полушеговито ја сумираше ситуацијата: „Ако функционира, јас ќе си ги земам заслугите. Ако не функционира, ќе го обвинам Џ.Д.“.

Влоговите за 2028 година: Венс против Рубио

Целиот дипломатски напор се заканува да го искомплицира патот на Венс до претседателската номинација во 2028 година. Некогаш отворен критичар на странските војни, потпретседателот мораше жестоко да ја брани офанзивата на Иран, додека приватно бараше пат кон мир. „Постои ризик дека ако договорот не успее, ако договорот е голем неуспех, тогаш Венс е жртвено јагне“, рече Курт Милс, сојузник на Венс и извршен директор на „Американ конзерватив“.

Венс и претходно преземал ризици. Во февруари, тој се сретна со министерот за надворешни работи на Оман за да се обиде да избегне војна, само за Трамп да нареди напади врз иранските лидери следниот ден. Подоцна тој ги водеше неуспешните преговори во Пакистан, што му донесе негативни наслови. Сепак, тој истраја во својата улога, желен да ја преземе водечката улога во залагањето за договор. Додека Венс го изнесуваше својот аргумент, неговиот потенцијален ривал за 2028 година, државниот секретар Марко Рубио, очигледно се повлече од центарот на вниманието.

Некои од сојузниците на Венс веруваат дека и покрај ризикот, тој може да излезе посилен, откако ги зајакнал своите квалификации во надворешната политика. „Сигурен сум дека тоа е ризик што го разгледал и ми дава поголема доверба во ова бидејќи одлучил дека вреди да се преземе ризик“, рече лице блиско до Белата куќа. Но, додека Венс се подготвуваше за разговорите, дури и Белата куќа беше скептична во врска со траен мир. Самиот Трамп имаше подготвен одговор во случај да не успее. „Ако не заврши за 60 дена, во ред е“, рече тој во среда. „Се враќаме на бомбардирањето“.