Украинскиот претседател Володимир Зеленски денес ќе упати директен апел до европските лидери за дополнителна помош во услови на растечка недоверба меѓу сојузниците поради неодамнешните постапки на Доналд Трамп во корист на Русија , објави „Политико“.
На вториот ден од самитот на ЕУ во Брисел, Зеленски ќе им се придружи на европските премиери и претседатели кои ќе разговараат за потребата на Украина од повеќе оружје и финансирање, во услови на растечка загриженост дека Киев би можел да се соочи со дефицит од милијарда евра следната година.
Реалноста на заканата за европската безбедност што произлезе од четиригодишната војна беше опипливо почувствувана за време на состанокот откако беспилотни летала погодија два брода во или во близина на романските води, што доведе до итни разговори со НАТО.
„Сите ние во Европа сакаме оваа војна да заврши“, напиша Зеленски на социјалните мрежи по пристигнувањето во белгискиот главен град вчера. „За таа цел, потребни се сигнали на сила – поголем реален притисок врз Русија и поголема поддршка за одбраната на Украина“.
Според неговите зборови, особено е важно „да се дејствува заедно за да се заштитат човечките животи“. Сепак, единството меѓу европските лидери недостасува на состанокот веќе обележан со бројни тензии.
Владите на ЕУ се водат тешки преговори за големината на буџетот на блокот од 27 земји. Со порастот на популистичките движења, растечкото незадоволство и претстојните избори во клучните политички центри низ целиот континент, лидерите под притисок се далеку од постигнување договор.
Токму во оваа експлозивна средина на финансиски преговори интервенираше американскиот претседател.
Одлуката на Трамп да ги отвори американските пазари за руски дизел, кој претходно беше забранет, во обид да ги намали притисоците врз цените во Соединетите Американски Држави, ризикува да ја преврти рамнотежата на скапа војна во корист на Русија, предупредија тројца европски претставници. Воената каса на Владимир Путин сега би можела да се зголеми благодарение на дополнителниот извоз на фосилни горива, додека Украина се бори со недостиг на пари.
Пристигнувајќи вчера за првиот ден од долгиот дводневен состанок, европските лидери неформално започнаа да дискутираат за опциите за враќање на рамнотежата. Се очекува дискусијата повторно да продолжи на масата на самитот денес
Руски средства
Една од идеите што брзо се враќа на дневен ред е деликатното прашање дали и како да се искористат неколку стотици милијарди евра замрзнати руски финансиски средства што се чуваат во европските банки.
Поголемиот дел од нив се чуваат во депозитарот на „Еуроклеар“ во Брисел. Претходниот обид за запленување на средствата и нивно директно префрлање во Киев беше блокиран од белгиската влада, како и од некои други земји, иако помалку категорично, поради загриженост дека тоа би можело да доведе до тужби.
Сепак, Шведска, Финска и Германија сакаат повторно да се разгледа прашањето за средствата . Според претставниците на овие земји, Европската комисија треба да подготви нова детална проценка на финансиските потреби на Украина и документ со можни опции за обезбедување помош, вклучително и преку користење на средства.
На почетокот на состанокот, германскиот канцелар Фридрих Мерц изјави дека ги повикал своите колеги да „сторат сè што е можно за да ѝ помогнат на Украина да ја преброди зимата и да продолжат да ја поддржуваат следната година“.
„Ќе треба повторно да го зголемиме финансирањето за да ѝ обезбедиме на Украина навистина долгорочна помош“, инсистираше тој. „Останувам цврсто убеден дека го браниме не само територијалниот интегритет на Украина, туку и политичкиот поредок во Европа , кој е под сериозен притисок од Русија во секој поглед.“
Германски функционер претходно изјави дека меѓу достапните опции за помош на Украина – вклучувајќи заем и директни грантови од националните влади – користењето на замрзнати средства се чини како најизводлив пристап и треба да се „дискутира“.
Предлогот на САД за одмрзнување на дел од рускиот имот и нивно префрлање во структура под американска контрола, за да може Вашингтон да го користи како средство за влијание во мировните преговори со Москва, исто така, предизвика остри критики.
Мерц рече дека средствата се замрзнати во Европа и „мора да останат замрзнати во Европа… Ова е наше прашање и ние ќе ја донесеме одлуката“
„Ајде да пробаме повторно“
Финскиот премиер Петери Орпо на почетокот од состанокот истакна: „Најдоброто решение би било да се постигне договор за тоа како да се користат замрзнатите средства… Треба да се обидеме повторно“.
Шведска, исто така, поддржува преиспитување на опциите за користење на средствата за покривање на идните финансиски потреби на Украина.
„Неправењето ништо не е опција“, изјави шведската министерка за европски прашања Џесика Розенкранц. „Комисијата разгледува различни финансиски опции и треба многу брзо да ги ставиме на маса“, додаде таа.
Таа рече дека лидерите на состанокот оваа недела треба „да бидат целосно искрени дека на Украина ѝ се потребни повеќе средства“ и дека ЕУ „навистина треба да ги засили своите напори“.
Вчера, Зеленски се сретна со белгискиот премиер Барт де Вевер, кој е главен противник на договорот за користење на средствата, и му се заблагодари за досегашната поддршка од неговата земја.
По првиот ден од самитот, Де Вевер рече дека средствата треба да се разгледаат како дел од идниот мировен договор.
„Дали има луѓе на оваа планета кои можеби сонуваат дека овој пат работите би можеле да се направат поинаку и дека овие средства би можеле да се користат порано за одредени цели? Одговорот е да, има“, рече тој. „Дали има такви луѓе во оваа зграда? Има. Дали има луѓе надвор од неа? Да, има. Дали сакам да зборувам за тоа? Не, не сакам.“
За финскиот премиер Орпо, „ужасниот договор“ на Трамп со Путин за дизел горивото и очигледните ограничувања наметнати од САД за користење на технологијата Starlink за да ѝ се помогне на Украина во борбата против руските напади се тешки за разбирање.
„Мојата порака до Трамп е дека ние сме сојузници“, нагласи Орпо. „Ние сме во НАТО. А кој е најголемата закана за НАТО? Русија – и затоа сето ова е нелогично. Немам одговори. Имам многу прашања.“
Тој рече дека Трамп можеби е фокусиран на освојување гласови пред среднорочните избори во САД следниот месец, но треба да запомни дека неговите вистински сојузници се во Европа и дека не треба да му „верува“ на Путин.
Загриженост за изборите
Финска ќе одржи избори следната година, во исто време кога во Франција би можел да се одржи клучен политички натпревар. Лидерката на крајната десница Марин Ле Пен води во анкетите на јавното мислење на претседателските избори во Франција и сака да ја намали помошта за Украина и остро да го намали буџетот на ЕУ.
Францускиот претседател Емануел Макрон, кој според устава има забрана да се кандидира за претседател следната година, ги предупреди европските лидери дека мора да постигнат договор за следниот буџет на блокот до декември или ќе биде предоцна.
Сепак, 27-те лидери остануваат поделени и не покажуваат знаци дека ќе можат да ги надминат разликите меѓу земји како Германија, Шведска и Холандија, кои инсистираат на намалување на буџетот, и земји како Италија и Романија, кои поддржуваат поголемо финансирање за регионален развој и земјоделство.
Претседателот на Европскиот совет, Антонио Коста, исто така го смета прашањето за итно. Според двајца претставници на ЕУ, тој верува дека постигнувањето договор пред крајот на годината не е само неопходно, туку и можно.
Коста, кој ги презема преговорите од Ирска како дел од ротирачкото претседателство со Советот на ЕУ, верува дека доколку не се постигне договор до декември, целиот процес на преговори за буџетот ќе се одолговлекува и по следниот изборен циклус. Ова би можело да ги одложи договорите до октомври следната година – опасно блиску до стапувањето во сила на новиот буџет на ЕУ во јануари 2028 година.
Во обид да постигнат напредок во преговорите за буџетот, европските лидери ќе се вратат во Брисел на дополнителен самит следниот месец.

