По апсењето на венецуелскиот лидер Николас Мадуро, најголемата воена операција на САД во Латинска Америка од инвазијата на Панама, претседателот Доналд Трамп изјави дека Куба е следна на ред.
Марко Рубио, државниот секретар и син на кубански имигранти, кој ја изгради својата кариера врз ветување за соборување на режимот во Хавана, беше на истиот пат: „Да живеев во Хавана како член на владата, ќе барав начин да избегам“.
Во меѓувреме, Иран се вмеша во плановите на Трамп, но американскиот претседател не се откажа од Куба. „Мораме да го решиме Иран пред Куба“, рече тој пред околу десет дена.
Куба, остров со единаесет милиони луѓе кој живее под комунизам од 1959 година и под ембарго на САД шест децении, одеднаш се најде не во студена, туку во жешка геополитичка војна. Прашањето што го поставуваат аналитичарите ширум светот е: дали Хавана е навистина следна во воениот план на Трамп?
Според анализата на CSIS, Центарот за стратешки и меѓународни студии, објавена во јануари 2026 година, американската операција во Венецуела „не беше само тактички воен успех, туку стратешка демонстрација и сигнал за целиот регион“.
Со децении, аналитичарите, регионалните елити и авторитарните режими едногласно претпоставуваа дека Вашингтон повеќе нема политички апетит или оперативна волја да употреби сила на јужната хемисфера. Епизодата со Венецуела „решително ја поништи таа претпоставка“.
За Куба, дополнителен психолошки шок беше она што се случи во зградата каде што престојуваше Мадуро: 32 кубански елитни војници од единицата „Ависпас Неграс“ (Црни оси) беа убиени во напад на американски војници. За кубанската армија, тоа беше пораз каков што не доживеале откако се бореа со американските сили во Гренада во 1983 година.
Ефективна блокада
Веднаш потоа, на 29 јануари 2026 година, Трамп потпиша извршна наредба со која се овластува воведување тарифи, директно или индиректно, за секој што испорачува нафта на Куба. Резултатот беше моментален. Мексиканската државна компанија „Пемекс“ ги прекина испораките. Крајбрежната стража на САД почна да ги пресретнува танкерите. Според „Њујорк тајмс“, тоа беше „првата ефикасна блокада на Куба од Кубанската ракетна криза“.
Последиците за секојдневниот живот беа катастрофални. Цените на бензинот на црниот пазар во Хавана се зголемија за 400 проценти во споредба со неделата пред апсењето на Мадуро.
Познатите хавански таксија од 1950-тите, стари американски автомобили кои со години беа туристичка атракција и главно превозно средство за граѓаните, речиси целосно исчезнаа од улиците, оставајќи само кинески електрични трицикли кои не можат да ја задоволат побарувачката.
Прекините на електричната енергија, кои дури и пред блокадата траеја од 12 до 14 часа на ден, се проширија на повеќе од 20 часа во руралните провинции. Храната се расипува. Водните пумпи престануваат да работат. Болниците се префрлаат на агрегати, ако сè уште имаат гориво. Службите за итни случаи се мачат да најдат гориво за интервенции. Летовите што носат витални медицински материјали се прекинати бидејќи Куба повеќе не може да ги наполни авионите со гориво на сопствените аеродроми.
Кубанскиот вицепремиер Оскар Перез-Олива Фрага се појави на државната телевизија со кратка порака: „Горивото ќе се користи за заштита на основните услуги за населението и основните економски активности. Нема да се срушиме“.
Претседателот Дијаз-Канел се бореше помеѓу дефетизмот и реализмот.
Во јавните настапи, тој ги повика луѓето на „креативен отпор“ и усвојување на воен менталитет, велејќи: „Ќе јадеме што можеме да произведеме“.
Во исто време, тој ја повика владата „веднаш“ да се фокусира на итни трансформации на економскиот и социјалниот модел, што беше неочекувано прагматична изјава за лидер кој со недели зборуваше за борба до последна капка крв.
Недолго потоа, тој изјави дека „Куба е подготвена да разговара со Вашингтон за која било тема без предуслови“ – задржувајќи го суверенитетот над прашањата што ги нарече внатрешни кубански работи.
Куба сепак не е Венецуела
Воените експерти кои ги проучувале сценаријата за интервенција биле јасни во едно: Куба не е Венецуела.
„Куба е подобро подготвена од Венецуела да се одбрани од напад. Нејзината војска е обучена, цврсто вкоренета и се соочува со заканата од САД уште од 1960-тите. Малку е веројатно дека Трамп може да го повтори на Куба она што го постигна во Венецуела – брз државен удар без многу жртви. Доколку САД започнат целосна инвазија, тие би победиле, но тоа нема да биде евтина операција. Нема да биде брза и ќе има многу крвопролевање“, рече Дејвид Пион-Берлин, политиколог на Калифорнискиот универзитет во Риверсајд.
Оваа проценка е потврдена од кубанската воена доктрина. Со децении, Хавана развива стратегија на „војна на целиот народ“ – асиметричен отпор во кој целото цивилно население учествува во одбраната.
Кубанскиот аналитичар Себастијан Аркос изјави за Си-Ен-Ен дека американската блокада на нафта значи дека „Вашингтон престанал да биде пасивен набљудувач на ситуацијата и станал активен агент на промени што промовира промена на режимот“.
Зад тоа стои студена економска логика. Куба има едни од најголемите резерви на никел и кобалт во светот, кои сегашната американска администрација сака да ги искористи.
Последици за САД
„Форин полиси“, во анализа од март 2026 година, предупреди дека „кризата произведена на овој начин може да доведе до колапс на државата, со долгорочни последици за Соединетите Американски Држави“.
Колапсот на кубанската држава нема да резултира со уредна транзиција кон демократија, туку со хаос, масовна миграција во Флорида и вакуум во власта исполнет од криминални картели. Секоја од овие последици би била полоша за Вашингтон од сегашното статус кво.
Во меѓувреме, Трамп вели: „Куба е пропадната нација во моментов и нема дури ни гориво за авионите да полетаат. Наскоро ќе го решиме тоа.“
На музејските ѕидови на Плаја Жирона, каде што американската инвазија не успеа во 1961 година, сè уште стои слоганот што Кубанците го повторуваат со генерации: „Primera derrota del imperialo en America – првиот пораз на американскиот империјализам“.
Ќе преживее ли пораката овој пат?
