Околу 16 проценти од светската популација, или 1,3 милијарди луѓе, доживуваат осаменост, а податоците на СЗО покажуваат дека социјалната изолација влијае на до една третина од постарите лица и до една четвртина од младите луѓе. Секој час, 100 луѓе ги губат животите поради неа, а нејзините ефекти врз здравјето се споредливи со други значајни фактори на ризик.

Поради неговиот обем и последици, некои експерти го опишуваат овој феномен како „епидемија на осаменост“.

Осаменоста не само што влијае на расположението и квалитетот на животот, туку и на физичкото здравје, го зголемува нивото на стрес, го нарушува сонот, влијае на имунолошкиот систем и го зголемува ризикот од хронични заболувања, предупредува Светската здравствена организација.

Осаменост и изолација

„Осаменоста денес не е само личен проблем, туку сериозен предизвик за јавното здравје“, предупредува Дарко Марчинко, раководител на Клиниката за психијатрија и психолошка медицина при Универзитетската болница во Загреб.

За да се разбере проблемот, клучно е да се направи разлика помеѓу осаменоста и осаменоста.

„Осаменоста е субјективно искуство на недостаток на поврзаност со другите, додека изолација е објективна состојба на физичка одвоеност. Едно лице може да биде опкружено со луѓе, а сепак да се чувствува осамено“, вели тој

Со други зборови, не е клучен квантитетот на контактите, туку нивниот квалитет, истакнува психијатарот, додавајќи дека осаменоста одразува недостаток на вистинска емоционална поврзаност.

Симптоми и стигма

Во клиничката пракса, додава тој, осаменоста честопати не се препознава како примарен проблем, туку се манифестира преку низа симптоми што ги доведуваат луѓето кај лекарите – од несоница, анксиозност и раздразливост до чувство на празнина, повлекување од врските и физички тегоби како што се напнатост, забрзано чукање на срцето или хроничен замор.

„Истражувањата покажуваат дека осаменоста носи поголем степен на стигма од другите психолошки нарушувања. Луѓето ретко ја наведуваат осаменоста како свој главен проблем, туку наместо тоа користат општествено прифатени термини како што се анксиозност или депресија“, вели Марчинко.

Ваквите симптоми, објаснува тој, се поврзани со ефектите на осаменоста врз телото на повеќе нивоа. На биолошко ниво, осаменоста го активира системот за стрес и води до долготраен внатрешен стрес, додека на психолошко ниво создава чувство на отфрлање и болка, а на социјално ниво води до повлекување и понатамошно влошување на односите.

Осамените луѓе се изложени на зголемен ризик од депресија, деменција и кардиоваскуларни заболувања, нагласува Марчинко, а слични наоди се цитирани во книгата „Осаменост и депресија“, која ја уредувал со своите соработници.

Осамен на социјалните медиуми

„Важно е да се нагласи дека социјалните мрежи парадоксално го зголемуваат проблемот со осаменоста. Не станува збор за недостаток на информации, туку за недостаток на психолошки простор за размислување, па затоа верувањето станува посилно од разбирањето“, предупредува тој. Тој додава дека помладата популација е особено ранлива во таква средина.

Некои експерти предупредуваат дека осаменоста не треба да се гледа само како симптом, туку и како посебен феномен што бара поширок социјален и здравствен одговор.

Психијатарот и психотерапевт Ведран Билиќ ја опишува осаменоста како сложено и болно внатрешно искуство кое не мора нужно да зависи од вистинска изолација.

„Човек може да биде опкружен со луѓе, а сепак да не успее да постигне чувство на вистинска поврзаност затоа што не наоѓа врска во која може да развие блискост“, изјави Билиќ за Хина.

Тој додава дека блискоста не е прашање на случајност, туку процес што се развива преку низа односи – од површни контакти до постепено создавање доверба.

Улогата на срамот

Таквиот развој на односите бара и одредени внатрешни капацитети, имено чувство на самопочит, отвореност и интерес за другите, истакнува Билиќ, додавајќи дека срамот игра особено важна улога во овој контекст.

„Срамот е силна социјална емоција што предизвикува лицето да се повлече и да избегне контакт токму кога потребата за поврзување е најголема“, објаснува тој.

Спротивно на тоа, додава тој, автентичната великодушност може да игра важна улога, преку внимание, време и разбирање без очекувања за возврат, што го олеснува воспоставувањето односи и ја продлабочува поврзаноста.

Психијатарот Берислав Тентор предупредува за подлабоката, егзистенцијална димензија на овој феномен.

„Осаменоста е можеби најболното чувство на човечка болка бидејќи припаѓа не само на емоционалното, туку и на филозофското ниво на искуство“, изјави Тентор за Хина.

Тој додава дека во психолошка смисла, тоа е губење на „афективната резонанца“, при што чувствата остануваат затворени во својот круг, без препознавање и потврда во односите со другите.

Не избира возраст или статус.

Во терапевтската пракса, истакнува тој, осаменоста често се појавува прикриено, преку исцрпеност, тишина или реченици како: „Никој не ме гледа“, кои, наведува тој, честопати лежат во позадината на тоа искуство.

„Осаменоста честопати носи двојна димензија – истовремен страв од разоткривање и силна копнеж по признание, бидејќи само преку врска со друг човек може да се чувствува вистински“, истакнува Тентор.

Тој додава дека осаменоста не дискриминира врз основа на возраст или општествен статус, но луѓето во транзициски периоди од животот се особено ранливи – адолесцентите, постарите лица и оние кои доживеале загуби – како и луѓето што живеат во големи градови, каде што близината до луѓето не мора да значи близина до врските.

„Неопходно е да се подигне свеста дека осаменоста не е срам или знак на слабост. Таа може да биде почетна точка за достоинство“, вели Тентор.

Во време кога комуникацијата е сè повеќе дигитализирана, експертите ја нагласуваат важноста на директните односи и емпатијата.

„Емпатијата што ја насочуваме кон другите може да помогне во зајакнувањето на односите и намалувањето на осаменоста. Човекот е лек за човекот“, вели психијатарот Марчинко, нагласувајќи ја важноста на добрите односи во зачувувањето на менталното здравје.