Унгарскиот премиер Петер Маѓар вети дека ќе преземе мерки против, како што го нарекува, корумпираниот систем на Виктор Орбан. Сега, следеа првите апсења на високи политичари. Станува збор за двајца поранешни министри.
Едно од најважните изборни и владини ветувања на новите унгарски власти е да се расветлат корупциските скандали од ерата на Виктор Орбан, да се врати наводно украдениот имот и да се изведат одговорните пред лицето на правдата.
Премиерот Петер Маѓар за време на својата кампања најави „програма за затворски пат“, а по преземањето на функцијата на крајот на јуни 2026 година, тој започна операција наречена „Чистилиште“. Целта, според него, е да се „ликвидира мафијашката држава на Орбан“, пишува Дојче веле .
Со оглед на таквата реторика, конкретните резултати досега се скромни. Не е спроведена голема чистка на државниот апарат, само дел од државните финансиски текови кон претприемачите блиски до Орбан се запрени, а истражните органи испрашаа мал број луѓе, претежно непознати за јавноста, додека уште помалку се уапсени. Парламентарното мнозинство, исто така, основа канцеларија за враќање на имотот, но таа сè уште не почнала да работи.
На почетокот на неделата, Унгарците беа сведоци на првата сериозна епизода од репресијата врз поранешниот систем. Двајца истакнати пратеници и поранешни министри беа уапсени под обвинение за корупција. Настаните во унгарскиот парламент, вклучувајќи голем број необични сцени, беа емитувани во живо на социјалните медиуми.
Фокусот сега е на тоа дали операцијата ќе продолжи како политички спектакл и дали судството може независно и законски да ги гони случаите на корупција. Како истовремено да се задоволат очекувањата на јавноста за брза пресметка и да се почитуваат принципите на владеењето на правото?
Нелегално финансирање на партии и поткуп
Парламентарната група на унгарската партија Тиса во понеделник го укина пратеничкиот имунитет на двајца политичари од таборот на Орбан со двотретинско мнозинство. Станува збор за Балаж Ханк, поранешен министер за култура и иновации и пратеник на Фидес, и Миклош Шештак, поранешен министер за развој и актуелен пратеник на Христијанско-демократската народна партија (КДНП), долгогодишен партнер на Фидес. Двајцата се под истрага поради сомнение за корупција.
Иако Ханко не припаѓа на кругот на луѓе кои, според обвинувањата, се збогатиле на големо, истражителите го поврзуваат неговиот случај со практиката на финансирање на партиски активности со јавни пари. Се сомнева дека како министер, тој незаконски издвоил околу 50 милиони евра од Националниот културен фонд (НКА), со кој управувал, во текот на 2025 и 2026 година, вклучително и за потребите на изборните кампањи.
Случајот со Миклош Шештак е од поинаква природа. Тој е еден од најбогатите пратеници во Унгарија, кој е поврзан со корупциски скандали повеќе од една деценија. Обвинителите тврдат дека како министер помеѓу 2015 и 2018 година, тој и негов соработник примиле околу 30 милиони евра мито. Предметот на истрагата е поврзан со договори со државната автобуска компанија „Воланбуш“ и градежниот сектор.
Тој се забарикадира во парламентот со своето семејство.
По одземањето на имунитетот, Шештак веднаш отиде во канцеларијата на државниот обвинител, каде што му беше наредено да биде притворен. Ханко реагираше поинаку. Тој пристигна во парламентот со сопругата и четирите тинејџерски деца, а по гласањето рече дека чека одлука од властите. На набљудувачите им се чинеше како да се забарикадирал во зградата на парламентот.
Дури откако доби писмено барање од претседателката на парламентот, Агнес Форстхофер, да ја напушти зградата и покана од канцеларијата на државниот обвинител, тој се упати кон канцеларијата на обвинителот. Беше придружуван од членови на семејството и пратеници на Фидес, кои протестираа против, како што рекоа, „произволното владеење“ на Унгарија.
Целиот настан беше емитуван во живо на Фејсбук страницата на Виктор Орбан. Откако Ханко се збогува со своето семејство на улицата, се случи недоразбирање: возачот на неговиот теренец се оддалечи, мислејќи дека Ханко веќе е во возилото. Поранешниот министер потоа потрча по автомобилот, а преносот во живо набрзо беше прекинат. Подоцна навечер, унгарските медиуми објавија дека и тој завршил во притвор.
Укинат имунитетот на премиерот
Премиерот Петер Маѓар одржа жесток говор во парламентот тој ден за двата случаи. Непосредно пред тоа, неговиот пратенички имунитет беше укинат во случај што се третира како кражба во судските записи.
Во јуни 2024 година, Унгарецот го одзеде телефонот од човек кој го снимал без дозвола во ноќен клуб и го фрли во Дунав. Телефонот подоцна беше вратен, а самиот Унгарец побара одземање на имунитетот. Овој потег многумина го сметаат за обид да се покаже дека правилата се исти за сите, иако тој би можел да го изгуби пратеничкиот мандат доколку биде осуден.
Во говорот пред пратениците на Фидес и КДНП, тој рече: „Колку стотици илјади телефони би требало да бидат фрлени во Дунав за да се приближи до износот од неколку илјади милијарди украдени од мафијата на Фидес и КДНП?“
Спор околу државниот обвинител
Освен што ги напаѓаше политичките противници, Маѓар го критикуваше и врвот на унгарското судство. Тој ги пофали пониските функционери во судскиот систем, но го обвини врвот на канцеларијата на државниот обвинител дека со години ги прикрива корупциските скандали како „соработник на Орбановиот систем“. Во позадина, постои спор околу назначувањето на нов државен обвинител.
Пратениците на партијата Тиса го отфрлија кандидатот Золтан Сатмари, предложен од претседателот Андраш Бака, бидејќи неговиот брат е вработен во Службата за национална безбедност и осомничен во тековниот политички случај познат како случајот „Златен конвој“.
Во овој случај, Виктор Орбан наредил легалниот украински транспорт на пари да биде запрен во март 2026 година. Придружниците на пратката биле уапсени, а парите и златните прачки биле запленети. Денес, некои од учесниците во операцијата се под истрага за злоупотреба на службената должност. Орбан во моментов не е вклучен во постапката, но би можел да стане еден од нив.
Помеѓу владеењето на правото и очекувањата на јавноста
Иако Маѓар формално ја нагласува независноста на судството, неговите критичари веруваат дека во јавните дебати тој понекогаш остава впечаток дека однапред сугерира какви одлуки треба да донесат судовите.
Во исто време, очекувањата на граѓаните се исклучително високи. Многумина сакаат брзо пресметување со поранешниот систем и, како што често може да се чуе во јавните дебати, „можат да го чујат тропањето на лисиците“. Според неодамнешна анкета, огромното мнозинство Унгарци веруваат дека претходниот политички поредок бил „системски корумпиран“ и функционирал како „мафијашка држава“.
Затоа, владата на Унгарија е заглавена помеѓу барањата за почитување на владеењето на правото и силниот општествен притисок за брзо казнување на одговорните. Во такви околности, дури и многу долгогодишни критичари на Орбан повикуваат на претпазливост.
Познатиот адвокат Ѓерѓ Маѓар, кој застапуваше бројни случаи поврзани со човековите права и владеењето на правото за време на владеењето на Орбан, рече дека се потребни „разумност, трпение, смиреност, дисциплина и професионализам“.

